datum eender als van Johannes (de priester dichter). Toeval of foutief ingevoerd?
Med.dr., in Recife (1630-1654 belast met 't toezicht op apothekers, en chirurgijns (in dienst van de W.I.C.)
Register van het Archief van Groningen: Chronologisch gedeelte: 1631-1756; Vol.4 blad 29.
1635.
1. Schuldbekentenis van Dr. Jacob Stalpert van der Wiele en echtgenoot groot 100 daalders, waarbij voor de betaling der rente en de aflossing worden verpand het maandelijsch tractement en gagie hetwelk de debiteur van de West-Indische copagnie heeft te ontvangen 17 maart.(1635)
Doctor medicinae te stad Groningen 1610-35: ontslag per resolutie d.d. 28 februari 1635
1635 publiekelijke verkoop van zijn goederen te stad Groningen
Verzegeling van G.d' Mepsche, waarbij Jacobus Stalpert de Wiele Med. Dr. en zijn echtgenoot Emerentiana Swart van Bernhard Hondebeken tegen 6% op rente nemen 90 carol. gulden, 25 april 1635
vertrekt in dienst van WIC naar Brazilie; komt 6 augustus 1635 aan te Recife.
In Recife belast met toezicht op apothekers en chirurgijnen.
In 1635 huurden twee pas in Brazilie gevestigde kooplieden huizen op Antonio Vaz die eigendom van de Compagnie waren. Cornelis Metsu Danielsz en Nicolaas de Haan sloten een huurcontract voor het huis waar, volgens het betreffende stuk 'de overledendoctor' - mogelijk dr. Stalpaert van der Wielen - had gewoond. De huur bedroeg f. 250 per jaar.
Jacob Stalpaert natus 22-11-1579, obiit1645 .
Uit: Oefenschool der Muzen. door Kees Smit. pag 178
In zijn proefschrift over de dichter Stalpaert van der Wiele geeft B.A.Mensink een schema met daarop de genealogie van de katholieke familie Van der Wiele.(20) Ook de tak van dokter Jacob Stalpaert, die overigens verder geen rol speelt in Mensinks studie, staat daarop summier inder nr IV c vermeld. Bucheliuw biedt in feite meer genealogische informatie over Stalpaerts naaste familie(21). Bij hem lezen we allereerst meer over zijn ouders: Johan Stalpart van der Wiele, woont noch anno 1629 in DenHage. Sijn Huysfrou is ... [Sybilla] Pauwen, mulier valde et tenax, oftewel een vreselijk gierige en koppige vrouw. Hun zoon Mr Jacob Stalpart van der Wiele, hylicte, tot Amersfort te scolen leggende, aen Emerentiana Pauwels de Swart, natuurlijke dochter. Ze kregen drie zonen; Jan, Pauwels en Cornelis, een jonck dochterken, te Utrecht gestorven; Geertruyt, ... [en] een kynt geboren te Groeningen, Emerentiana.
Volgens Buchelius , die wel van saillante details hield, zat Jacob toen hij trouwde nog op school, waarschijnlijk de Latijnse school in Amersfoort. Rector van deze school was de bekwame katholieke Johannes Gesselius, die dankzij Oldenbarneveldt mocht blijven (22). Dat zal de reden geweest zijn, waarom Stalpaerts hun zoon naard deze school stuurden. Dat die onvolwassen zoon met een onecht kind wilde trouwen,leverde problmen op met zijn rechtzinnige, standbewuste ouders. In april 1601 gaven zetoch maar toestemming. Een half jaar later ging hij in Leiden medicijnen studeren, en promoveerde in 1605, waarna hij zij zich in Utrecht als arts vestigde, bij Buchelius om de hoek.
In 1608 zocht men in Groningen een -medicus ordinaris van dese provincie-. (230 De syndicus, die Groningen vertegenwoordigde in Den Haag, had na lang zoeken eindelijk -Stalpartius- op het oog, broer van een advocaat in Den Haag. Over de religie vanJacob zwijgt hij in alle talen. Toen het te laat was, ontdekte menopeens dat Stapaert niet alleene papistisch, maer jesuitisch gesinnet is. Maar kennelijk functioneerde hijnaar tevredenheid, want hij werd niet ontslagen. Hij was dus gesetteld, toen hij in 1617 bezoek kreeg van zijn oude vriend Buchelius.
In de jaren erna was Buchelius als advocaat betrokken bij sommige geldzaken van Jacob Stalpaert. Bijvoorbeeld in 1620, toen hij in Amersfoort als gemachtigde optrad, en met een schipper 200 gulden naar Groningen verzond.In 1631 schreef Jacob Stalpaert een dankbrief aan Buchelius, die 400 gulden verstuurd had. datkwam overeenmet zijn jaarsalaris, en hij stuurde als dank een goede haas en een patrijs uit .....
noot 21: Deze stamboom op een pagina bevindt zich in een bundel genealogien (Univ Bib Utrecht Hs.1780 (8 F29, fol72-r.
noot 22: Gedenkboek van het StEdelijk Gymnasium te Amersfoort 1376-1926.
noot 23: Groninger Archieven 1-6-1608 (1-3)
EEN BEZOEK TE GRONINGEN EN EMDEN, IN HET JAAR 1617, 111
van JOOST VAN DEN VONDEL DE JONGE
..... solent. Dominica tandem marie Groningam sumus ingressi, ubi apud Doctorem Stal-/ partium hospitati aliquandiu permansimus ac aegre demum dimissi.
Uit: Geschiedenis de Nederlandsche Kunst Letterkunde, Nijverheid, enz. 4e jaargang -1886.
http://archive.org/stream/oudholland23docugoog/oudholland23docugoog_djvu.txt
Brieven van/aan Buchelius; door Kees Smit Univ.Utrecht,2021.
Nr. 297. 13-04-1631, Groningen / van Jacob Stalpert van der Wielle, aan B.{Buchelius}
Stalpaert dankt B. voor een zaak die hij als advocaat afgehandeld heeft, en geeft aanwijzingen voor wat er verder met het geld moet gebeuren.
Nr. 298. ca. 25-04-1635, Groningen / van Jacob Stalpert van der Wielle, aan B.
Stalpert zal met vrouw, zoon en dochter als arts in dienst van de WIC naar Brazilië vertrekken.
***
*58
JACOB STALPERT VAN DER WIELLE,
(ca. 1580-1640) trouwde in 1601 als scholier te Amersfoort met Emerentia Swart. In hetzelfde jaar ging hij in Leiden medicijnen studeren en kon zich in 1605 als arts in Utrecht vestigen als goede buur van Buchelius. In 1608 vertrok hij naar Groningen, waar hij stadsarts werd, hoewel hij katholiek was. In 1617 logeerden Buchelius en zijn vrouw bij hem. In 1635 schrijft Stalpaert (zo blijkt uit een notitie van B.) dat hij met vrouw, zoon en dochter als arts naar de West (Brazilië) zal vertrekken. Daar is hij in 1640 of begin 1641 overleden. Er is één originele brief van Stalpaert uit 1631 en een excerpt uit ca. 1635.
nr. 297
13-04-1631 (03-04-1631 o.s.), Groningen / van Jacob Stalpert van der Wielle, aan B.
UBU, orig. hs. 1828 (7 A 30), nr. 176, subnr. 8r
Die gesontheyt van UE ende Stalpaert dankt B. voor een zaak die hij als advocaat afgehandeld heeft en geeft aanwijzingen voor wat er verder moet gebeuren.
Monsieur Buchel,{1480= Boven de brief heeft Stalpaert een kruisje gezet, een typisch katholiek gebruik.} die gesontheyt van UE ende UE huysfrou sijn ons lief. Wij, God sij lof, sijn gesont. Een goeden haes ende een patrijs uut die Drent bekomen hebbende, heeft mij goet gedocht, UE te senden, als UE grootelijcx te bedancken hebbende, van alle UE moeyten in mijne saecken. Biddende UE dit kleen te gelieven in danck te nemen, ende te verordenen, dat die penningen tot Amersfort in UE handen comen.
Ick heb aen Claes de Hont gescreven, ende UE sal gelieven, van dese 400 gulden een partije te behandigen aen die procura[tor] tot Den Haech, ende 70 guldens aen die Hont. Voor die rest wilde ick wel hebben goede vloersteen, groen ende geel, vier op een voet, te copen van die best ende als die best coop waren. Ick soude die mij laten brengen met een Groninger schipper. Indien UE huysfrou kennis had met sodanege, welck sulcken steen maken ende vercopen, cost mij daerin geryven indien niet teveel moyten waer. Ick sal hier een groote timmerage doen van eenege huysen.
Hiermede neffen onse groetesse, blijf met UE huysfrou den Almogende bevolen. Haestich in Groningen, den 3 april 1631, UE dienstbereyde vrint, Jacob Stalpert van der Wielle.{1481=1481 Hieronder en in verso heeft Buchelius de genealogie van Hendrick van Essende, lopende van 1350-1606 geschreven. Het lakzegel is al door Buchelius uitgesneden.}
nr. 298
ca. 25-04-1635, Groningen / van Jacob Stalpert van der Wielle, aan B.
A. Buchelius, Notae quotidianae, UBU kop. hs. 1827, blz. 42. excerpt
Stalpert zal met vrouw, zoon en dochter als arts in dienst van de WIC naar Brazilië vertrekken.
2 maii accepi literas a Stalpardo, medico Groningano, ut se addixisset operamque suam vendidisset Societati Indiae Australis, ac cum uxore, filio et filia eo esset titulo medici profecturus, cum ante annum filius senior eodem iter instituisset ac inter centuriones haberetur.{1482=J.W.C. van Campen, Notae quotidianae, Utrecht 1940, p. 39.}
index: Stalpert van der Wiele, Jacob, 414
NL-HaNA_1.05.01.01_68_0078
adij 7 augustij 1635 //
d’ Hr: JACCOB STALPAERT VANDER WIELEN docter inde / medicijne voorsz ter vergaderinge Compareerende / heeft aldaar verthoont sijne Commissie ende / Jnntructie als dacter als docter, naar welck lectime / hebben sij E. geluck gewenst jnde selve bedie„ / ninge ende onse Secretaris belast d’ voors Commissie / ende jnstructie jnt register bonck te stellen— / deese morgen is wan hier theijl gegaan naar Samarica / t Jachgen de Boute Craeij met eenige behouften / voor ’t garmsoen aldaar //
***NL-HaNA_1.05.01.01_50_143_0019
Nationaal Archief » archiefnummer 1.05.01.01, inventarisnummer 50 » Inventaris van het archief van de Oude West-Indische Compagnie (Oude WIC), 1621-1674 (1711) » 1633-1635, tevens Curaçao
---
{bovenmarge: 10}
dat sot der cunste ordonneeren, waermeede /datsedee Guarnisoenen uijt het landt onderhouden, /Wat revennen datse alle Jaren te verwachts haden /naer Non Exguovis lingno fid: Marcurius dat is net /Yder mans werck dit connen alleen verrichten, die inhaer /leeven daer op gelet ende meenige wiagie om dit te sien ende /teleeren dant gespendeert hebben //
__Een regarde van veelerhande remenstrantien, die / alhier dickwijls en voor neele overresz sijn, hebbe / tegenwoordich niet meer te schriven, contenteere / mijn daermeede vEE: trouwelijk gewaerschont te / hebben vande tegenwoordige beschapentht alhier, /wee welvoert, moeten uEE. selffsten bevoelen sijn / ende voor eerst Godt die goede Jnfluentien geven can / als hij doort gebedt bewoogen, desen swarken staet / meijntineeren wil. Jck soude het goet achten, dat men / de forme vande Oostjndische Comp: velchde, deese /twee Comp: een recht meijntinderen: souden starck / worden, ende in hare retensien int vaderlant een / machtige stemnie hebben . //
{uit verslag Raad; 4 november 1635, blad 19}
__Wat mijne persoone aengaet beclaege seer mine /quade gesontheijt, inde gepasseerde / continueele / travalje, principalijk inde beleegeringe vant Reael /met de Rickwesschen inden slick ende reegen gestadelijk /leggen, hebbe t' hoeft, soo gejnfecteert, dat mij de / quattarij soo heftich op de borstvallen, dat Jck / voorden hoeft qualick ruster can, den mage sonder / wijn synde, sulcx tractement ongewent, helpt oock /net weijnich daer toe, daerent booven de quetsure van /mijn hantbreeckt op men wederem op, en comen nieuwe / kneocken elcke reijle voorden dach, hier is wel / een goede medicijn docter {Jacob} STALPAERT gecoomen /geweeft heeft oock tamelijk medicamenten met /hem gebracht gehadt, om in wendich te gebruijcken /maer inchirurgicis, is hij weijnich vande gerequireerde /dingen gefourneert geweest ende claechde dat hijt wijs /gemaeckt was, als hij eenigerdingen tot Emplastra /uijt t' vaderlandt meede nemen wilde, als dat deselve /dingen met meenichte hier waren daerse doch niet en sijn //
{ondermarge: 19}
NL-HaNA_1.05.01.01_51_96_0004
—{Raadsvergadering dd. 12 aug: 1636}
Coffecteren om een procve wat die sal comen / opbrengen ende daer naer de weder te ver / pachten de ordonnantien op de wage wertmede / hier nevens gesonden //
Wij bevinden ons seer verlegen om een goede ende / experten doctor medicine want door het over„ / lijden van za doctor STALPAERT is nu niemandt / vande proffessie wenschten dat wij een man ver / sien van soodanigen qualiteijten als in hem zijn ge / weestt al hier mochten sien waer omme wij vEd: / dan versoecken een bequaem man uijt te vinden ende / die ons op ’t aller spordichste toe te senden, / Gelijck uEd: oock niet en sullen gelieven te ver / geten te senden een goede quantiteijt gereetschap / daer oock ten hoochsten gebreck hebben, //
ORA Schiedam inv.333; Nr. 204 folio 104v. d.d. 30-06-1606.
Annetgen Adamsdr. weduwe Cornelis Heijndricxz. Kesa geassisteerd met Wijnant Jacobsz. haar gekozen voogd, voor een hand, dezelve Wijnant Jacobsz. als voogd van Cuniertgen Adamsdr. mede voor een hand, Gerrit Jansz. Vinck als vader en voogd van zijn 2 onmondige kinderen verwekt bij Hester Adamsdr. zaliger, met namen: Adam Gerritsz. en Pieter Gerritsz., tezamen mede voor een hand en Aldert Lievensz. van der Voocht nagelaten zoon van Rachel Adamsdr. zijn zaliger moeder, voor een hand, tezamen kinderen en kindskinderen en erfgenamen van Aeltgen Gosensdr. hun bestemoeder. Zij hebben geschift en gescheiden de nagelaten goederen, te weten dat Aldert Lievensz. vooruit zal krijgen de kustingbrief sprekende op het huis en erf van Jan Cornelisz. Jongeneel, staande in de Boterstraat, inhoudende te betalen met f 24 carolus per jaar tot f 135 carolus welke Allert Lievensz. nog competeren uit de erfenis hem aanbestorven door Adam Allertsz. zijn bestevader. De kustingbrief verleden door de voorn. Jan Cornelisz. Jongeneel voor schepenen alhier t.b.v. Aeltgen Gosensdr. in dato 18-04-1592. Anneken Adamsdr. zal uit dezelve kustingbrief hebben en ontvangen de somme van f 12 carolus op 24 st. per jaar, welke Anneken Adamsdr. van haar vaderlijke erfenis te kort is gekomen, mits dat Geertgen Dircxdr., te voren weduwe van Jan Jacobsz. schuitvoerder, van de 24 st. per jaar, gedurende 10 jaar een ¼ part moet ontvangen. Voorts zullen de comparanten onder hun 4 handen, elk voor ¼ part, jaarlijks hebben de navolgende kustingpenningen, te weten de rest van de voorn. kusting van f 24 carolus per jaar sprekende t.l.v. Jan Cornelisz. Jongeneel, bedragende de rest jaarlijks f 10 carolus, inhoudende nog in hoofdsom f 207 carolus. Item nog een kusting van f 78 carolus, sprekende op een huis en erf in de Boterstraat waar possesseur van is Ruardus Acronius dienaar des Goddelijken woord, volgens de kustingbrief door Willem Jansz. van Maastricht t.b.v. Aeltgen Goosensdr. voor schepenen alhier verleden in dato 14-04-1590, inhoudende nog f 402 carolus. Item nog een kusting van f 18 carolus per jaar, sprekende op een huis en erf in de steeg van het Groeneveld, door Michiel Tijsz. van Aeltgen Gosensdr. gekocht volgende de kustingbrief door dezelve Michiel Tijsz. t.b.v. Aeltgen Goosensdr. voor schepenen alhier verleden op 17-02-1590, inhoudende nog f 318. Item nog een kusting van f 36 carolus per jaar, sprekende op een huis en erf in de Boterstraat, door Jan Bastiaensz. van de gemene erfgenamen van Aeltgen Goosensdr. gekocht volgens de kustingbrief doo Jan Bastiaensz. t.b.v. de erfgenamen voor schepenen alhier verleden op 03-02-1596, inhoudende nog f 734 carolus. En nog f 235-04-00 carolus, overschietende van een kustingbrief van f 24-08-00 carolus per jaar, door dokter JOOST STALPERT VAN DER WIELEN t.b.v. Aeltgen Goosensdr. voor schepenen alhier verleden op 25-08-1589, sprekende op een huis en erf in de Boterstraat aan de westzijde van de huizing van Goosen Sijmonsz. olieslager, waarvan de eerste paai t.p.v. de erfgenamen elk voor ¼ part zal verschijnen mei 1615, volgens de oude koopvoorwaarden in dato 06-05-1589. Anneken Adamsdr. en Geertgen Dircxdr. zullen tot die tijd de termijnen van de kustingbrief moeten ontvangen, Anneken Adamsdr. voor ¾ parten en Geertgen Dircxdr. voor ¼ part. Anneken Adamsdr. heeft alle kustingbrieven onder haar berustende en belooft de andere erfgenamen getrouwelijk te laten ontvangen.
Oude West-Indische Compagnie (OWIC) D.., KAMER ZEELAND / D.4., BRAZILIË
/ 49-67., Overgekomen brieven en papieren van Brazilië. 1630-1654. 18 pakken
/ 50, 1633-1635. [+ 11 (tevens Curaçao]
/ 137., Brief (kopie) van doctor Jacob Stalpert van der Wielle (=Wielen), op Antonio Vaez, aan de bewindhebbers van de kamer Zeeland (?). 1635 augustus 28
Nationaal Archief 1.05.01.01 OWIC;
nr.137. Brief (kopie) van doctor Jacob Stalpert van der Wielle (=Wielen), op Antonio Vaez, aan de bewindhebbers van de kamer Zeeland (?)., 1635 augustus 28 ; Plaats: eiland Antonio Vaz
Archief Groningen:
III x deel 8, fol. 404v, d.d. 30-06-1628, Jacob Stalpert van der Wielle doctor medicus en caverende voor zijn huisvrouw verklaart, gecedeert en van de hand gedaan te hebben aan zijn dochter Geertruijt Stalpaert van der Wielle, zijn lijfrente op denHage en een lijfrente op de Staten van Utrecht en voorts een somma van 400 gulden, bij testament vermaakt aan zijn huisvrouw, van zal. juffrouw Peuijt weduwe van zal. Johan Swart tot Amersfoort.
NL-HaNA_1.05.01.01_68_1028 {15 Janij 1639} Den Cap:n (=zoon Cornelis) STALPAERT uijt de name van Sijn moeder de /wed.e van Doctor JACOP STALPAERT van wielen versoucken /betalinge van ƒ 641:8: volgens ordonnantie geteecken //
---
(In 1645 stierf Cornelis Stalpaert Capteyn in het leger aldaar (=Paraiba,Brazil)).
Hij is getrouwd met Emerentia Pauwels Swart.
Zij zijn getrouwd op 1 mei 1601 te Amersfoort, Utr, NL, hij was toen 21 jaar oud.
Kind(eren):
naam Jacob Stalpaert van der Wiele / Jacob Stalpaert / Jacob Stalpart van der Wiele / Jacob Jansz Stalpaert van der Wiele
leefjaren -1637-
Rooms-katholieke arts te Groningen (stad/prov.), studeerde van 1601-1605 geneeskunde universiteit Leiden, waarna hij in 1605 promoveerde (werd aanv. arts te Utrecht (stad), waar hij bevriend werd met advocaat/stadshistoricus Arnoldus Buchelius (1565-1641)); in 1608 werd Stalpaert van der Wiele (stads)arts te Groningen (in 1617 verbleef Buchelius bij hem in Groningen (stad), toen hij studie deed aan universiteit aldaar); vertrok in 1635 voor de WIC naar Noordoost-Brazilië
Jacob Stalpaert van der Wiele dr.med, was in 1634 in Brazilië (Paraiba-Pernambuco); Recife - op het eiland Antonio Vaez aanwezig en werkzaam was. Alwaar hij diende onder Gouverneur -Generaal Johan Maurits van Nassau - Giessen (1604-1679; broer van onze Willem v Oranje, zie ook Mauritshuis). Ter verdediging van de Factorij op Antonio Vaez (Mauritsstad). Die heeft bestaan van 1630 tot ca 1654.
- In 1630, toen de Nederlanders het Braziliaanse eiland Antonio Vaz (een eiland dat gelegen was naast Recife en tegenwoordig een wijk is met de naam Santo Antonio) op de Portugezen veroverden, troffen zij er een klein bolwerk, een klooster en enkele huizen aan. Het klooster werd ingenomen en de Nederlanders besloten drie nieuwe forten te bouwen om Recife, dat nieuwe hoofdstad werd van Nederlands-Brazilië, beter te kunnen verdedigen tegen mogelijke aanvallen uit de Varzéa, de streek landinwaarts waar de meeste Portugezen naar toe waren gevlucht.Deze forten waren: fort Waardenburgh, fort Frederik Hendrick en fort Ernestus. Bij dit laatste fort werd het bestaande klooster van Santo Antonio geïncorporeerd.
grootouders
ouders
broers/zussen
kinderen
Jacob Johannesz [Dr.med.] Stalpert van der Wiele | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1601 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Emerentia Pauwels Swart | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
De getoonde gegevens hebben geen bronnen.