STALPAERT - STALPERS XVII Generaties » Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden) (1280-> 1315)

Persoonlijke gegevens Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden) 

• Roepnaam is Bernard.
• Hij is geboren in het jaar 1280.
• Eigendommen:
• heer van Herlaar.

  De Herlaars -AGJvDoornmalen;p77
  In de literatuur is Gerard van Loon vooral bekend vanwege de verkoop van de heerlijkheid Herlaar met toebehoren, waaronder de huizen. Hij verkocht op 30 maart 1315 het voormalige kernbezit van zijn schoonfamilie aan Gerard van Horne.406 Bij de verkoop bestond dat bezit uit de hoge en lage jurisdictie, de huizen Oud-Herlaar en Nieuw-Herlaar en toebehoren. Dat laatste verwijst mogelijk naar het leenhof en het recht van mede-patroon van Hilvarenbeek. De Hornes waren geen onbekenden, zij traden bij diverse handelingen met de Herlaars als getuigen en/of medezegelaars op.407
  ---
  406 RHCE, toegang A-2063, inv. nr. 21 (fol. 130. nr. 40).
  407 OBHZ IV, nr. 2238 (27-10-1285); OBSU IV; nr. 2347 (21-03-1288); OBSU V, nr. 2587 (7-05-1293); Van den Bergh (ed.) 1866, I, nr. 443 (??-??-1247), Van den Bergh (ed.) 1873. nr. 572 (27-10-1285); nr. 845 (7-5-1293).

• van 1306 tot 1314 heer van Herlaer en Merwijck.

  door huwelijk met Aleyd van der Aa, vrouwe van Herlaer.

• Vermelding tot 7 november 1306: De herlaars -AGJvDoornmalen, p47.

  Vermoedelijk erfde Aleid zowel de heerlijkheid Herlaar als Ameide. Er is namelijk niets dat er op wijst dat het patrimoniale bezit of een deel daarvan bij de Herlaars voordien pre mortem of inter vivos overgedragen werd aan een erfopvolger. Vóór november 1306 schonk zij haar man Gerard de gerechtsheerlijkheid en de huizen Oud-Herlaar en Nieuw-Herlaar, want op 7 november 1306 verwijst diens broer Gijsbert van Loon in een akte naar ‘domini Gerardi de Loen, domini de Heerlaer, militis’.403
  403 HUA, toegang 222, inv. nr. 814-1 (07-11-1306); Zie ook, Van Spaen 1801-1805, IV, nr. 18; Handelingen 1844, 303 (08-11-1306); OBNB I, nr. 720, noot 729.

• (Akte) vanaf 10 juli 1306.Bron 1

  862 nr. 720 a. 1306 1306 juli 24} 720
  (Aleid, vrouwe van Herlaar, en Gerard van Loon, ridder, haar man en/ voogd, verlenen aan Otto van Wendenburg (= Wadenborch?), geheten/ Otto van Heukelom, het recht de Dommel te mogen bevissen vanaf het/ s Budelbroek tot de grote weg van St.-Michielsgestel, alsook het recht/ om op zijn leengronden en bijvank te mogen voleteren perdriseren).
  - Schijnbaar origineel niet voorhanden.
  Afschriften
  B. St.-Michielsgestel, Huisarchief Zegenwerp: afschrift door notaris J. van Heuvel 10 te St.-Michielsgestel, 1654 (naar een ,,ouden brieff op papier"). - C. ib.: afschrift door dezelfde notaris d.d. 17 dec. 1677 (naar ,,seeckere out papier bevondenonder de brieven van zal. den heere Jonkheer Johan de Coenen den ouden").
  D. St.-Michielsgestel, Huisarchief Zegenwerp: eenvoudige kopie in dorso genummerd 15 8, midden 18e eeuw (naar C). - E-G. ib.: 3 afschriften in een advies met bijlagen, uitgebracht door twee juristen aan de Raad van Brabant te 's-Gravenhage, 1757 (naar C).
  H-L. Bergen op Zoom, Raad en Rekenkamer der Markiezen van Bergen op Zoom, inv. nr. 2797, laat 18e eeuw (naar DEFG).
  ---------
  20 Onuitgegeven.
  
  Teksto verlevering
  De tekstgeschiedenis van dit stuk is niet geheel doorzichtig, hetgeen zowel de tekstweergave als ook de diplomatische kritiek moeilijk maakt. Duidelijk is dat de onderstaande tekst moet berusten op de twee authentieke afschriften die notaris 25 J. van Heuvel maakte, het eerste in 1654, het tweede in 1677. Er rijzen echter vragen met betrekking tot het stuk waarnaar deze afschriften zijn gemaakt, of althans heten te zijn gemaakt. In 1654 spreekt de notaris van seeckere ouden brieff gescreven op papier ende bevonden op den casteele van Zegewerp onder de papieren van Joff* Margareta van Etten, wedue ende douwariere van de vurscreven castele wegen Jhr Johan de Coenen, vader van den tegenwoordighen Johan de Coenen, en in 1677 heet het een out papier bevonden onder de brieven van zal. den heere Jhr Johan de Coenen den Ouden. Te oordelen naaide orthografie kan dit papier echter niet oud zijn geweest. Het klinkt bovendien vreemd dat het stuk op papier was geschreven en niet op perkament, zoals men bij een zo belangrijk stuk verwachten zou. Mede gezien de vage aanduiding ,,out papier" kan betwijfeld worden, of het stuk werkelijk bestaan heeft.
  De twee afschriften van notaris Van Heuvel zijn niet geheel identiek. De onderstaande tekst is naar B, terwijl de varianten van C vermeld staan in de voetnoten.
  863
  a. 1306 nr. 720
  
  Diplomatische kritiek
  De onderstaande tekst kan in zijn geheel als een falsum worden beschouwd. De visserij in de Dommel vanaf het Budelbroeck (tegenwoordig Balsbroek, tegen de grens met Boxtel) tot de grote weg van St.-Michielsgestel was in de 15e eeuw nog in handen van de heer van Herlaar, zoals blijkt uit een rekening van de rentmeester van de toenmalige heer van Herlaar, Jan van Hom, over het jaar van 9 maart 1438 tot 9 maart 1439 (Brussel, Alg. Rijksarch., Familie-ar chief De Merode inv. nr. 0410), waar fol.3v onder de ontvangsten staat: Item Goeswijn van Campen van der vysscherien boven der sluysen totter heerlicheyt toe van Boxtel III jair lanc dair dit dierste af is, ende dit jair om X clinck(aerts), maken ïo XIIII Ar(nol)dus guldens. Vreemd is ook het asyndeton voleteren perdriseren. Het woord voleteren heb ik in middelnederlandse teksten niet gevonden. In het middeleeuwse jachtrecht is een klassiek begrippenpaar foretteren en pertriseren, d.w.z. jagen met fretten (op konijnen) en (met valken) op patrijzen.1 Het schijnt dat in de 16e eeuw de etymologie van foretteren niet meer algemeen bekend was en dat het daarna volledig in onbruik is geraakt, VERWIJS-VERDAM, Mned. Wbk IX kol. 818 geeft het lemma volenteren (dat voorkomt in het z.g. Bossch Strick Grefier, een leenregister in het Rijksarchief ''s-Hertogenbosch, Raad van Brabant 1322, dat van 1586 dateert), maar in de daar op fol. 83v voorkomende passus: dat de heere van Helmont mach pertriseren ende volenteren alle Peedelantdoore, kan volenteren niet de betekenis hebben die er in VERWIJS-VERDAM I.e. aan gegeven wordt, te weten ,,vliegen, d.i. op vogels jagen", terwijl ook ten onrechte verwezen wordt naar oudfrans voleter en latijns volitare. De achttiende eeuwse juristen die het onder de afschriften E-G vermelde advies opstelden, en aantekenden: dewijl wij daar uyt mede bevinden dat de woorden voletteeren en ydriseren" in het bovengemelte privilegie voorkoomende in oude tijden beteeckenden te mogen. jaagen metvliegende vogelen en honden, dat is pluym op pluym, en hair op hair, gaven daarmee weliswaar een te naaste bij juiste interpretatie, maar gaven tevens blijk dat de termen in hun tijd al lang niet meer gebruikelijk waren. Overigens wijst de d in perdriseren er op dat de tekst werd geschreven of althans gedicteerd door iemand die met het frans vertrouwd was het middelnederlands is pertriseren of partriseren - en het is in dit verband van belang op te merken dat de familie de Coenen in Zuid-Nederland thuis hoort. Tegen de authenticiteit pleit ook dat in de oudst bekende beleningen van Zegenwerp - opgetekend in een leenregister van de heerlijkheid Herlaar Cs-Hertogenbosch, Rijksarch., Leen- en laathoven, Herlaar l,fol. 32 e.V.), welk register is aangelegd in 1532 als een vernieuwing en voortzetting van een (niet bewaard)

• (Akte) vanaf 17 april 1307.

  1307 april 17
  De officiaal van Luik beveelt de landdeken van Hilvarenbeek naar aanleiding van de aanklacht door Lambert, pastoor van Hedikhuizen, over de wederrechtelijke toe-eigening van de novale tienden te Bokhoven door heer Gerard van Herlaar, ridder, en zijn medeplichtigen, hen te excommuniceren en bij volharding langer dan veertien dagen ook hun echtgenoten en huishoudens uit de kerk te weren.
  
  Origineel
  A. Bernheze, Abdij van Berne, abdijarchief, inv. nr. IIM4.
  Officialisa Leodiensis viro discreto domino .. decano concilii Bekensis, Leodiensis diocesis, salutem in Domino.
  
  Conquestus est nobis frater Lambertus, investitus seu rector ecclesie de Hedichusen, dicti concilii quod dominus Gerardus de Herlaer, miles, et sui complices et fautores decimas novales in ipsa parrochia de Hedichusen provenientes et ad ipsum Lambertum ratione dicte sue investiture et ecclesie pertinentes violenter sibi attraxerunt, usurpaverunt et asportarunt de loco qui dicitur Buchouen, sicb contra statuta synodalia ecclesie Leodiensis temere veniendo et sententiam excommunicationis dictorum statutorum auctoritate latam incurrendo. Quare vobis mandamus sub pena suspensionis quatenus si est ita et vobis ita esse constiterit secundum formam dictorum statutorum scilicet per facti evidentiam aut per confessionem domini Gerardi vel suorum complicum et fautorum aut per testes ydoneos quos super hoc audiendi habetis potestatem vel alias legitime secundum tenorem ipsorum statutorum, ipsos Gerardum et suos complices et fautores propter hoc, ut dictum est, excommunicatos denuncietis et denunciari in vestro decanatu faciatis et mandetis vice nostra excommunicantes singulis dominicis diebusc et festivis, candelis accensis, campanis pulsatis, ita quod si dictam excommunicationem per quindenam sustinuerint animo indurato, extunc eorumd .. uxores et familias extra ecclesiam teneatis et mandetis publice teneri, nichilominus prout ipsa statuta declarant ulterius procedentes. Quid inde feceritis et inveneritis nobis liquide rescribendo.
  
  Datum anno Domini Mo CCCo VIIo, in crastino dominice Iubilate.

• (verkoop) vanaf 15 maart 1315.

  Op 15 maart 1315 verkopen Gerard van Loon en zijn vrouw Aleida van Herlaer aan Gerard heer van Horn en Altena en Perwijs, de heerlijkheid Herlaer zijnde een Luiks leen. Hij wordt in 1315 in de St Goedele te Brussel beleend ten overstaan van Koenraad van der Mark, Engelbert Francois en Hendrik van Pietersheim, domkanunniken van Luik. In 1315 is hij borg voor de graaf van Henegouwen jegens Floris Berthout voor de aankoop van de stad Mechelen

• (Wapenschild) tot 1 september 1309.

  De Herlaars -AGJvDoornmalen; p.79
  De afbeelding op het zegel, het wapenschild, geldt als een kenteken van verwantschap. Gerards wapenbeeld is bekend van zijn zegel van 1309 (afb. 10) en van het wapenschild van zijn nazaten. De afbeelding bestaat uit drie afgerukte leeuwenkoppen van de linkerkant gezien.424 Ook van zijn echtgenote Aleid en zijn zoon Gerard zijn zegels bewaard gebleven (afb. 10).425 Aleid hanteerde een coalitiezegel. Het zegel toont een zeer gedetailleerde afbeelding van een vrouw met in haar ene hand het wapen van de Herlaars en in de andere hand het wapen van haar man. Het is een kostbaar gedetailleerd pronkstuk. Het zegel van hun zoon Gerard bestaat uit het wapen van zijn vader voorzien van een barensteel met drie pendanten. Zonen die het wapen van de familie hanteerden bij in leven zijn van de vader gebruikten de barensteel om zich te onderscheiden.
  ---
  424 Op het wapenschild waren de leeuwenkoppen in rood (keel (rood) op een zilverkleurig veld. (De kleur van de kronen is niet bekend). Die kleuren zijn te herleiden van het wapenschild van Arnold van Herlaar, een kleinzoon van Gerard, dat beschreven staat in het wapenboek Gelre (Helmont (ed.) 1992, fol. 90. nr. 1212.). Schelling geeft de rode kleur (keel) voor de leeuwenkoppen, de groene kleur (sinopel) voor de kroontjes en de tongen op een zilver schild (Schelling 1759 [Hs], blad 299-300).).
  425 GAA, toegang 0243, nr. 549 (1-09-1309), zegel 2 (Aleid) en 3 (Gerard van Herlaar).

• Hij is overleden na 1315.
• Een kind van Geerart van van Berentvelde
• Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 12 april 2024.

Gezin van Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden)

Hij is getrouwd met Aleyd [Vrouwe] van Herlaer Van der Aa.

Zij zijn getrouwd in het jaar 1306, hij was toen 26 jaar oud.

Uit: N.C.vanDinther -De oudste generatie Van Herlaer
Ca 1280 Aleit van Herlaer tr. Gerard van Loon (Loen), heer van Herlar . Dochter van ? (128) Dirck van Herlaer heer van Herlaer en Ameide. Kinderen:
1. ca 1309 Gerard, ridder, hun oudste zoon en erfgenaam. Na 1309 komt hij niet meer voor. Ook is er geen aanwijzing dat hij verloofd of gehuwd zou zijn geweest.
2. 1312 Dirck van Herlaer was in dit jaar schildknaap en gehuwd met Heilwig van Arkel, dochter van Herbaren van Arkel. Waarschijnlijk was hij toen net gehuwd.

Verder: Het huis Zegewerp bewaart een “oud papier” (falsificatie 16e eeuw ?) met de kopie van een acte die moest bewijzen dat de eigenaar van Zegewerp aldaar het recht van de jacht en de visserij bezat omdat dat door Vrouwe Aleit van Herlaer enhaar echtgenoot Geraert van Loen in 1306 zou zijn geschonken. Er zijn oorkonden, zie gedenkwaardigheden uit de geschiedenis van Gelderland pag.108 / 109 betreffende de tollen van Zuilichem en Driel waarin staat dat Gerard van Lo(en), heer van Herlar met consent van zijn vrouw Aleit en van Gerard, ridder, hun oudste zoon en erfgenaam, die tollen aan graaf Reinout van Gelre heeft opgedragen.
Gerard en Aleyt verkochten op 30 maart 1314 het goedt van Herlaer (St.Michielsgestel) aan Heer Geraert van Hoerne, van Altena ende van Paruweys. Gerard van Hoerne doet in 1315 leenverhef te Brussel voor de bisschop van Luik, van de heerlijkheid, de hoge en lage justitie van de huizen van Herlaer en Outherlaer (dit zal in Sint Michielsgestel zijn) met de daarbij behorende domeinen? (villis) of misschien toch dorpen?
27.2.1323 doet Dirck van Herlaer zoon van wijlen heer Gerard van Loen, ridder, te Nijmegen verhef van de heerlijkheid van Herlaer als zijn moederlijk erfdeel, en van de oude tiend van Zuilichem als vaderlijk erfdeel

Kind(eren):

1. Dirk (VI) [Heer van Loon] van Herlaer Van Ameide  1296-1353 
2. Gerard [heer] van Loon (Van Ammersoyen)  ± 1300-1354 
3. Helwighe van Loon Van Herlaer  ± 1300-1340 

Notities over Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden)

In het slot van Zuylichem (NL) woonden o.a.:
1309 Aleyd / Aleit van Herlaer, vrouwe van Herlaer Tr. ca 1282 Gerard vanLoon.
Zij bezaten de tollen van Zuilichem en Driel en de oude tiend.

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden)?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Geraerdt Werensz "Bernard" van Loon (Van Ammerzoden)

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen