genealogieonline

Genealogie Nicolaas Henriks van der Wel » Gerrit van der Wel (1876-1951)

Persoonlijke gegevens Gerrit van der Wel 

Bron 1Bronnen 2, 3

Verwantschap Gerrit van der Wel


Voorouders (en nakomelingen) van Gerrit van der Wel

Gerrit van der Wel
1876-1951

(1) 1918
(2) 1922

Gezin van Gerrit van der Wel

(1)

Hij is getrouwd met Cornelia de Hoop.Bron 1

op 17 oktober 1918 te Beverwijk, Noord-Holland, Netherlands, hij was toen 42 jaar oud.Bron 4

Het echtpaar is gescheiden 26 juli 1920 te Beverwijk, Noord-Holland, Netherlands.Bron 5


(2)

Hij is getrouwd met Johanna Gertenbach.Bron 1

op 8 november 1922 te Wijk aan Zee en Duin, Noord-Holland, Netherlands, hij was toen 46 jaar oud.Bron 6


Kind(eren):

  1. Hendrika van der Wel  1923-2008
  2. Willem van der Wel  1923-1934

Woonachtig januari 1934: Beverwijk, Noord-Holland, Netherlands.

Woonachtig na 1934: Beverwijk, Noord-Holland, Netherlands.


Notities over Gerrit van der Wel

Als maar de helft van de verhalen in de familie waar is, was Gerrit van der Wel een bijzondere man, met een bijzonder leven. Volgens de verhalen heeft hij langere tijd in het buitenland vertoefd, omdat hij gezocht werd wegens desertie/dienstweigering. Hij zou met name op Engelse koopvaarders gevaren hebben en enige tijd in Amerika en Brazilie gewoond hebben. Tijdens de eerste wereldoorlog zou z'n schip op een zeemijn gevaren zijn.
In het ziekenhuis in Frankrijk zou hij de eerste mosterdgas slachtoffers gezien hebben.
Gerrit was van beroep letterzetter en stond bekend als actief socialist (SDAP-er).

Op basis van de te achterhalen bronnen en feiten kan het volgende beeld van zijn leven worden geschetst:

===Jeugd===

Gerrit werd als oudste zoon geboren in een gezin van drie kinderen. Hij werd vernoemd naar zijn grootvader aan moeders zijde. Zijn vader kwam uit een familie van tuinbouw arbeiders in Wijk aan Duin. Vader Willem koos echter na zijn huwelijk met Guurtje Berghuis voor een bestaan als postbode van Wijk aan Zee.
Door een tragisch ongeval stierf stierf hij al op jonge leeftijd, vlak voor Gerrits achtste verjaardag.
Guurtje hertrouwde met met Pieter Terol. Gerrit was toen 11 jaar oud. Zij kregen samen nog een kind, Pietje Terol. Zo groeide Gerrit op in een samengesteld gezin, zoals we dat nu zouden noemen. Volgens de overlevering heeft hij het in de puberteit moeilijk gehad om zijn slechts 10 jaar oudere stiefvader te accepteren.

===Militaire loopbaan===

In 1896 is Gerrit voor zijn nummer opgekomen in militaire dienst. Deze heeft hij vervuld in Haarlem bij het vierde regiment Infanterie. Gezien zijn straflijst, viel hem dat niet gemakkelijk. Na groot verlof en herhaling, tekent hij in 1899 echter toch voor zes jaar bij als vrijwilliger. Kennelijk zag Gerrit geen andere mogelijkheden.

Als we de economische omstandigheden van het eind van de 19e eeuw in ogenschouw nemen, kunnen we terugkijkend zien dat dat de jaren waren waarin de landbouw in Nederland na een lange neergang (1875-1895) weer begon op te leven. Het zijn ook de jaren waarin de late industrialisering in Nederland echt op gang begon te komen. Kortom: de malaise was net op z'n ergst geweest en het werd beter. Maar kon je dat levend in die tijd ook zo zien? Waarschijnlijk niet. En dan was de mogelijkheid van het leger met een premie van ƒ60 kennelijk toch net te aantrekkelijk.

Na een half jaar al gaat het hem echter weer niet gemakkelijk af, zijn straflijst groeit. Op 2 november 1901 deserteert hij voor de eerste maal. Hij neemt daarbij ook enkele zogenaamde monteringsstukken van het groot tenue mee, blijkbaar om zijn vriendinnetje in Den Haag mee te verrassen. Het moet een potsierlijk gezicht zijn geweest. Na enkele weken worden de stukken naar de kazerne gestuurd. Zelf gaat Gerrit naar Antwerpen om daar te werken als letterzetter. Voor de krijgsraad verklaart hij later dat hij daarin zijn toekomst zag. Op aandringen van de familie gaat hij uiteindelijk toch terug naar de kazerne. Op oudejaarsdag wordt hij daar direct ingesloten. Op 10 januari wordt hij voor de krijgsraad gebracht waar hij tot drie maanden militaire detentie wordt veroordeeld. Hierna is hij weer aan zijn garnizoen in Haarlem toegevoegd... om op 9 september 1902 wederom niet meer op appel te verschijnen, maar nu definitief.

Wat heeft Gerrit zover gebracht? Natuurlijk paste hij niet in het leger. De voorgeschiedenis maakte dat wel duidelijk met z'n straflijst. Was hij getrokken door economische redenen? Bij zijn eerste desertie zei hij immers dat hij dacht zijn positie te kunnen verbeteren als letterzetter in Antwerpen. Zag hij in dat hij een verkeerde loopbaankeuze had gemaakt? Was hij politiek gemotiveerd? Hij staat later bekend als actief socialist. Het leger was in die kringen niet populair rond de vorige eeuwwisseling. Volgens de overlevering is hij gedeserteerd nadat hij een sergeant had neergeslagen (dit gevalletje insubordinatie wordt opmerkelijk genoeg nergens in de militaire administratie genoemd). Het lijkt me toch eerder de aanleiding dan de oorzaak. In z'n straflijst had zo'n feit niet misstaan. Als Gerrit z'n contract had willen uitdienen, had hij die straf ook wel ondergaan. Vijftien jaar het land uitgaan weegt daar toch niet tegenop? Het lijkt logischer dat persoonlijke, economische en politieke motieven tesamen een frustratie hebben gevoed, die op dat moment naar buiten kwam en leidde tot het neerslaan èn de vlucht naar het buitenland.

===Verblijf in het buitenland===

Nadat de eerste desertie al drie maanden gevangenisstraf had opgeleverd, zal het Gerrit duidelijk zijn geweest dat een tweede feit van die orde een stuk zwaarder bestraft zou worden. Vijftien jaar zou hij geen voet meer op Nederlandse bodem kunnen zetten, om arrestatie te voorkomen.
Uit mondelinge overlevering weten we onder andere dat hij de eerste tijd op een Engelse koopvaarder had aangemonsterd. Een anekdote uit deze tijd is dat het schip ook een Nederlandse haven aandeed. Een goed moment voor een weerzien met de familie moet Gerrit gedacht hebben en heeft dit dus naar huis geschreven. De familie was echter niet de enige die de post las. De veldwachter was ook in afwachting, hopend de schurk in de kraag te kunnen grijpen. Gerrit kwam dus niet van het schip af en de ontmoeting vond plaats op de loopplank.
Later zou Gerrit ook langere tijd in de Verenigde Staten en Brazilie hebben gewoond en gewerkt.
In 1917, het vijftiende jaar van zijn gedwongen buitenlands verblijf, zou Gerrit weer op een Engelse koopvaarder hebben aangemonsterd. Het schip zou onder de Franse kust op een zeemijn gelopen zijn. Gerrit kwam daarna in een ziekenhuis terecht waar hij ook vroege slachtoffers van mosterdgas zag binnenkomen. Dit heeft een diepe indruk op hem gemaakt. Het geeft ons ook een indicatie wanneer dit geweest moet zijn: mosterdgas werd voor het eerst in juli 1917 bij Ieper gebruikt.

Het is moeilijk om feiten te vinden die de informatie uit de overlevering kunnen ondersteunen. Niet zo vreemd: wie op de vlucht is, wil liever geen spoor achterlaten. Bovendien is in de periode 1902-1917 geen administratie van zeelieden op Engelse koopvaardij bijgehouden. Er zijn wel crewlists, maar die zijn alleen bruikbaar als de naam van het schip bekend is. Zelfs de schipbreuk levert daarin geen bruikbaar spoor op: er zijn medio 1917 veel schepen in of nabij het kanaal getorpedeerd of op een mijn gelopen. En als Gerrit inderdaad de VS is binnengekomen, heeft hij dat waarschijnlijk niet als passagier gedaan en het is ook de vraag of hij zijn eigen naam heeft gebruikt.

===Terugkeer, huwelijk en gezinsleven===

In 1918 was Gerrit terug in Nederland. Hij trouwt met Cornelia de Hoop, waarvan hij in 1920 weer is gescheiden. In 1922 trouwde hij met Johanna Gertenbach, een alleenstaande moeder. Met haar kreeg hij nog drie kinderen, in 1923 een tweeling waarvan er één al op jonge leeftijd overleed. In 1930 kregen zij nog een zoon die nu nog in leven is. Gerrit is dan bijna 54 jaar oud.

===De jaren dertig===

De periode bekend als de crisisjaren, waren ook voor het gezin geen gemakkelijke tijd. Het grootste verlies voor het gezin en Gerrit persoonlijk was de dood van Willem, de jongen van de tweeling. Wat een onschuldige griep leek, werd hem op 11 jarige leeftijd fataal door een hartafwijking. Later vertelden vriendjes dat hij soms zomaar neerviel tijdens het voetballen. De dood van Willem is als een zwarte schaduw over het gezin blijven hangen.

Gerrit verloor in deze tijd bovendien ook nog eens zijn baan, nadat hij de beroepsziekte van letterzetters had opgelopen: loodvergiftiging. Hij zal daarna ook werkloos blijven, waardoor het gezin was aangewezen op "de steun" en het schamele loon van Joop, de zoon die Johanna voor het huwelijk kreeg. Joop werkte al jong als tuinknecht en had op z'n zestiende te horen gekregen dat zijn achternaam eigenlijk niet Van der Wel is...

===Oorlogsjaren===

De oorlogsjaren 1940-1945 gingen niet ongemerkt voorbij aan Beverwijk en ook niet aan het gezin van Gerrit. Gelegen aan de kust, in de nabijheid van het Noordzeekanaal, de Hoogovens en IJmuiden met z'n havens en sluizen, lag Beverwijk bij een militair strategisch gebied. En dat was te merken. Al in de eerste oorlogsjaren werden scholen gevorderd door de bezetter om te dienen als kazerne (zoals de om de hoek gelegen Heilig Hart scholen) en werden regelmatig bombardementen uitgevoerd. Als onderdeel van de Atlantikwall worden rond IJmuiden zware verdedigingswerken gebouwd (Festung IJmuiden). Plaatsen direct aan de kust en het Noordzeekanaal worden ontruimd, waaronder Wijk aan Zee en delen van Velsen-Noord. Evacuaties uit deze plaatsen worden opgevangen door ook gezinnen in Beverwijk op hun beurt naar het binnenland te evacueren. De familie Van der Wel ontsnapt hieraan omdat Joop in de tuinbouw en dus de voedselvoorziening werkt. In september 1944 besluit de NSB burgemeester zelfs tot de volledige ontruiming van Beverwijk. Beverwijkers werden geacht te gaan wonen bij familie en vrienden in de Zaanstreek of Amsterdam. Wie dat niet kon kreeg één van de leegstaande woningen van gedeporteerde Joden toegewezen. Vrijgekomen woningen in Beverwijk worden toegewezen aan Velsenaren waarvan de woningen gesloopt werden. Hoewel de evacuatie een volledige flop wordt (eind september wordt de evacuatie herroepen en wonen er meer mensen in Beverwijk dan voor de evacuatie), heeft de familie Van der Wel er dit keer niet aan kunnen ontkomen: Joop woonde niet meer in Beverwijk.

In April 1944 escaleerde de geweldspiraal tussen het verzet en de bezetter in snel tempo. In korte tijd werden verschillende aanslagen gepleegd door het verzet die met steeds zwaardere represailles van de bezetter werden vergolden. Op 16 april 1944 leidt dit tot de eerste huis-aan-huis razzia in Nederland. In Velsen-Noord en Beverwijk werden alle jongemannen tussen 18 en 25 jaar door de Grüne Polizei in de nacht van hun bed gelicht. Ook Joop wordt die nacht opgehaald, met 485 anderen. Hij zal pas in juli 1945 weer thuis komen. De razzia is zonder twijfel de meest traumatische oorlogsgebeurtenis geweest voor de leden van het gezin.

Gerrit stond voor de oorlog al bekend als actief sociaal-democraat. Hij stond dan ook kritisch tegenover de bezetter. Voor zover bekend heeft hij niet actief deelgenomen aan het verzet (al was een letterzetter waarschijnlijk wel welkom geweest bij de illegale pers). Hij pleegt (met het gezin) wel een kleine verzetsdaad door tijdelijk wapens op te slaan voor het verzet. De wapens waren oorspronkelijk opgeslagen bij zwager Dirk Jansen. Deze was jachtopziener en had daarom vergunning om wapens in huis te hebben. Die vergunning verviel met zijn pensionering. Daarna zijn de wapens korte tijd opgeslagen aan de Grote Houtweg 114. Op de overloop werden onder de loper enkele planken losgemaakt en de wapens in de holle ruimte eronder gelegd. Bij het leeghalen van het huis in 2005 (voor de sloop) was dit nog goed te zien.

De oorlogswinter was zwaar voor de Randstad en ook voor Beverwijk. Ironisch genoeg gaf de afwezigheid van Joop een beetje extra ruimte: het gezin kreeg nog wel bonnen voor hem. Toen 8 mei 1945 de Canadese troepen het Noordzeekanaal hadden overgestoken, kwam de 15 jaar in het buitenland Gerrit van pas: hij sprak de taal van de bevrijders.

===Overlijden===

De jaren van wederopbouw na de oorlog zijn voor Gerrit een rustige periode na een zeer bewogen leven. Maanden voor zijn overlijden gaat zijn jongste zoon in militaire dienst. Op de eerste dag wordt hij herinnerd aan het bewogen leven van zijn vader: een de officier neemt hem apart en laat weten dat hij geen rare ideeën moet hebben. Dienstweigeraars en deserteurs worden hard aangepakt. Een serieuze boodschap, de genie eenheid waar hij bij is ingedeeld is op dat moment nog bestemd om naar Indonesie te gaan.
Op 28 september 1951 overlijdt Gerrit in het ziekenhuis van Beverwijk aan de gevolgen van maagkanker. Hij overlijdt zoals hij zijn leven geleefd heeft, op zijn eigen(wijze) manier: alle naaste familie is voor hem gekomen. Maar juist als zij hem even alleen laten voor een kopje koffie, blaast hij zijn laatste adem uit.

===Referenties===

Bovenstaande relaas is deels gebaseerd op de verder op deze pagina genoemde feiten, bronnen en documenten. Het andere deel is gebaseerd op mondelinge overlevering uit de mond van de kinderen van Gerrit.

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Gerrit van der Wel?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!


Bronnen

  1. WeRelate.org, 31 maart 2018
    Current version: http://www.werelate.org/wiki/Person:Gerrit_van_der_Wel_(1)
    Authors: http://www.werelate.org/wiki/Person:Gerrit_van_der_Wel_(1)?action=history
    Text content at WeRelate.org is available under the Creative Commons Attribution/Share-Alike License: http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0
  2. Bevolkingsregister, Voorzijde, 3 juni 1940
    Record name: Persoonskaart Gerrit van der Wel
  3. Burgerlijke Stand, Akte 27, 2 mei 1876
    Record name: Geboorteacte Gerrit van der Wel
  4. Burgerlijke Stand, 44, 1918
    Record name: Huwelijksakte
  5. Burgerlijke Stand, 43, 1920
    Record name: Scheidingsakte
  6. Burgerlijke Stand, akte 33, 8 november 1922
    Record name: Huwelijken

Tijdbalk Gerrit van der Wel

  Deze functionaliteit is alleen beschikbaar voor browsers met Javascript ondersteuning.
Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen: grootouders grootouders   ouders ouders   broers-zussen broers/zussen   kinderen kinderen

Over de familienaam Van der Wel


Historische gebeurtenissen


  • De temperatuur op 2 mei 1876 lag rond de 6,9 °C. De winddruk was 1 kgf/m2 en kwam overheersend uit het noord-noord-westen. De luchtdruk bedroeg 76 cm kwik. De relatieve luchtvochtigheid was 79%. Bron: KNMI
  • Koning Willem III (Huis van Oranje-Nassau) was van 1849 tot 1890 vorst van Nederland (ook wel Koninkrijk der Nederlanden genoemd)
  • Van 27 augustus 1874 tot 3 november 1877 was er in Nederland het kabinet Heemskerk - Van Lijnden van Sandenburg met als eerste ministers Mr. J. Heemskerk Azn. (conservatief) en Mr. C.Th. baron Van Lijnden van Sandenburg (AR).
  • In het jaar 1876: Bron: Wikipedia
    • Nederland had zo'n 4,0 miljoen inwoners.
    • 31 januari » De regering van de Verenigde Staten dwingt alle indianen in reservaten te gaan wonen.
    • 10 maart » Eerste succesvolle telefoongesprek: Alexander Graham Bell spreekt "Mr. Watson, come here, I want to see you."
    • 30 mei » Staatsgreep van de Jong-Turken.
    • 2 augustus » Wild Bill Hickok, gunslinger uit het Wilde Westen, wordt tijdens het pokeren in de rug geschoten en sterft.
    • 8 augustus » Thomas Alva Edison verkrijgt octrooi op de stencilmachine.
    • 17 november » De Slavische mars van de Russische componist Tsjaikovski gaat in première in Moskou tijdens een benefietconcert van het ICRC voor gewonde veteranen uit de Servisch-Turkse oorlog.

  • De temperatuur op 8 november 1922 lag tussen 7,0 °C en 10,2 °C en was gemiddeld 8,1 °C. Er was 0.4 uur zonneschijn (4%). De gemiddelde windsnelheid was 3 Bft (matige wind) en kwam overheersend uit het zuid-westen. Bron: KNMI
  • Koningin Wilhelmina (Huis van Oranje-Nassau) was van 1890 tot 1948 vorst van Nederland (ook wel Koninkrijk der Nederlanden genoemd)
  • Van 9 september 1918 tot 18 september 1922 was er in Nederland het kabinet Ruys de Beerenbrouck I met als eerste minister Jonkheer mr. Ch.J.M. Ruys de Beerenbrouck (RKSP).
  • Van 19 september 1922 tot 4 augustus 1925 was er in Nederland het kabinet Ruys de Beerenbrouck II met als eerste minister Jonkheer mr. Ch.J.M. Ruys de Beerenbrouck (RKSP).
  • In het jaar 1922: Bron: Wikipedia
    • Nederland had zo'n 7,0 miljoen inwoners.
    • 6 februari » Kardinaal Achille Ratti wordt gekozen tot Paus Pius XI.
    • 12 februari » Kroning van paus Pius XI in Rome.
    • 14 maart » Oprichting van de Missio sui juris Urga in Mongolië.
    • 3 april » Jozef Stalin wordt de eerste secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie.
    • 12 september » Opening van het Stade Marcel Picot in de Franse stad Tomblaine.
    • 8 november » Parijse metrolijn 9 voor het eerst geopend.

  • De temperatuur op 28 september 1951 lag tussen 9,9 °C en 16,9 °C en was gemiddeld 13,4 °C. Er was 5,5 mm neerslag gedurende 2,1 uur. Er was 0.6 uur zonneschijn (5%). Het was half tot zwaar bewolkt. De gemiddelde windsnelheid was 3 Bft (matige wind) en kwam overheersend uit het zuiden. Bron: KNMI
  • Koningin Juliana (Huis van Oranje-Nassau) was van 4 september 1948 tot 30 april 1980 vorst van Nederland (ook wel Koninkrijk der Nederlanden genoemd)
  • Van 7 augustus 1948 tot 15 maart 1951 was er in Nederland het kabinet Drees - Van Schaik met als eerste ministers Dr. W. Drees (PvdA) en Mr. J.R.H. van Schaik (KVP).
  • Van 15 maart 1951 tot 2 september 1952 was er in Nederland het kabinet Drees I met als eerste minister Dr. W. Drees (PvdA).
  • In het jaar 1951: Bron: Wikipedia
    • Nederland had zo'n 10,2 miljoen inwoners.
    • 18 februari » Joseph Baeten volgt de overleden Petrus Hopmans op als bisschop van Breda.
    • 8 maart » Splitsing van het Apostolisch vicariaat van de Kleine Soenda-eilanden in Indonesië in de Apostolische Vicariaten Endeh, Larantuka en Ruteng.
    • 15 maart » In Nederland treedt het kabinet-Drees I aan.
    • 16 juli » Troonsafstand van koning Leopold III der Belgen.
    • 19 oktober » Eerste uitzending van het informatieve AVRO-televisieprogramma, Televizier.
    • 25 november » In Quito wordt het Estadio Olímpico Atahualpa officieel in gebruik genomen.


Bron: Wikipedia


Bron: Wikipedia




    

Wilt u bij het overnemen van gegevens uit deze stamboom alstublieft een verwijzing naar de herkomst opnemen:
Edwin van der Wel, "Genealogie Nicolaas Henriks van der Wel", database, Genealogie Online (https://www.genealogieonline.nl/genealogie-dirk-van-der-wel/I410.php : benaderd 19 oktober 2021), "Gerrit van der Wel (1876-1951)".