STALPAERT - STALPERS XVII Generaties » Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert (1615-1676)

Persoonlijke gegevens Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert 

• Hij is geboren op 21 maart 1615 in Amsterdam, NH, NL.Bron 1

  Amsterdam (NH Nieuwe Kerk) DTB-D 1615, 22 maart, fol.379 (190) ; Daniel zn van Pieter Stalpaert en Mayke Walberh, suscep: Ybel Walbergh.

• Hij werd gedoopt op 22 maart 1615 in Amsterdam, NH, NL (Nwe Kerk).Bron 2
• Beroepen:
• vanaf 1639 Schilder, makelaar, stadsarchitect.

  Hoewel Stalpaert pas op 30 okt. 1640 werd ingeschreven, had hij al in 1639 een gildenummer en betaalde hij vanaf de eerste week in 1640 zijn weekgelden. Deze heeft hij betaald tot en met de eerste week van 1648 en hoewel hij pas op 29 okt. van dat jaar zijn aanstelling als stadsarchiteet verkreeg, bleef hij nog tot 5 dec. 1648 ingeschreven als makelaar. Resp. GAA: arch.366, inv.nr. 1071. fol.35 (in- en uitschrijvingen), inv.nr.1081, fol.D (gildenummers), inv.nr. 1092 (weekgelden).

• vanaf 1648 Bouwmeester te Amterdam.

  In 1648 benoemd tot stadsarchitect Amsterdam
  Bouwde Scheepvaartmagazijn: Stadhuis op de Dam (naast Jacob van Campen) , uitbreiding sluizen en grachten van de stad.

• Vermelding van 1615 tot 1676: curr vitae.

  bron: Molenstraat. Bouwmeesters
  Daniël Stalpaert ( ) Stalpaert werd in 1615 geboren in Amsterdam als derde kind van Pieter Stalpaert, een landschaps- en zeeschilder, en Maeyken de Walperghen. Hij trad in de voetsporen van zijn vader, totdat hij bij zijn ondertrouw met Grietje Fransen in 1630 zijn beroep als schilder opgaf. Er zijn geen schilderijen van hem bewaard gebleven. Het huwelijk met Grietje kende weinig geluk. In 1640 werd dochter Katrina geboren, maar zij overleed binnen een jaar. Een paar maanden later verloor Stalpaert ook zijn vrouw. In 1645 trouwde hij opnieuw, nu met de elf jaar oudere Machtelt Lodders, weduwe van een houthandelaar. Dit huwelijk zou kinderloos blijven. Stalpaert was in deze periode makelaar, vermoedelijk in aandelen. Waarschijnlijk wasdit een bijbaan en besteedde hij zijn tijd vooral aan het voortzetten van de houthandel van zijn echtgenote. Stalpaert werd in 1648 door het Amsterdamse stadsbestuur vrij plotseling en opmerkelijk genoeg benoemd tot stadsarchitect. Het heeft er alle schijn van dat de toen 33-jarige Stalpaert nog nooit een gebouw had ontworpen of in de leer was geweest bij iemand die dat wel deed. gewerkt. Wellicht heeft de goede afkomst van Machtelt en de invloed van haar familie hier een belangrijke rol ingespeeld. De familie Lodders leverde verschillende regenten en vroedschapsleden. Daarnaast lijkt het echtpaar Stalpaert bevriend te zijn geweest met de burgemeesters Cornelis Witsen en Nicolaes Pancras. Zijn jaarsalaris was 1600 florijn, een aanzienlijk bedrag in die tijd. In de hoedanigheid van stadsarchitect voltooide Stalpaert het stadhuis op de Dam, naar ontwerp van Jacob van Campen. Stalpaert heeft de grote stadsuitleg van 1663 uitgevoerd. De sobere stadspoorten (zoals de Leidsepoort en Utrechtsepoort) zijn door hem ontworpen. Gebouwen ontworpen door Daniël Stalpaert zijn onder andere 's Lands Zeemagazijn (het huidige Scheepvaartmuseum, 1656) en verscheidene kerken: de Nederlands Hervormde kerk van 's-graveland (1658), de Oudshoornse Kerk in Alphen a/d Rijn (1665) in opdracht van Cornelis de Vlaming en de Amstelkerk ( ). Stalpaert werkte ook mee aan het ontwerp van de Oosterkerk van de hand van Adriaan Dortsman (1669/71). Ook het ontwerp voor Oost-Indisch zeemagazijn (de werf van de VOC gebouwd in 1665) was van zijn hand. Het lag op het kunstmatige eiland Oostenburg, totdat het door verzakking instortte op 14 april Stalpaert overleed in 1676 in Amsterdam als gezien en bemiddeld man van 61 jaar.

• Vermelding vanaf 1648: Eerschrift op Jacob van Campen.

  Eer-plicht: aen mijn heer en meester Jacob van Campen; heer van Rambroeck. Vinder en vader van 't nieuwe, heerlijckste orgel, tooren en 't boukunstige stadt-huys des werelt; begonnen 't Amsterdam in 't iaer anno 1648
  door: Daniël Stalpaert
  permalink: https://lib.ugent.be/catalog/rug01%3A001974625/items/910000002048

• Vermelding vanaf 1650: Gebouw: Karthuizer Weduwenhof.

  architect daniel Stalpaert; Hollands Classicisme

• Vermelding vanaf 1653: Geschrift: Voorslag water Amsterdam.

  Voorslagh, tot 't reynigen soo der verslijmde gronden als vervuylde stinckende wateren deser stede Amsterdam, en de nuttigheyt die by gegevolgh[!] daer van te verwachten staet, Daniël Stalpaert
  AuteurDaniël Stalpaert
  gepubliceerd1653. 6 pag.

• Vermelding vanaf 1656: gebouw: Admiraliteit en Zeemagazijn der VOC, Amsterdam.

  Het monumentale gebouw dateert uit 1656 en werd ontworpen door Daniël Stalpaert als pakhuis van de Admiraliteit van Amsterdam. In het pakhuis werden kanonnen, zeilen, vlaggen en scheepsuitrusting voor de oorlogsvloot opgeslagen. In de tongewelven onder de binnenplaats werd zo’n 40.000 liter regenwater opgevangen voor de drinkwatervoorziening van de schepen. Het Zeemagazijn was gebouwd op 2300 palen, maar desondanks ging het gebouw verzakken. Steunberen en extra risaliten moesten verdere verzakking of zelfs instorting voorkomen. In 1791 brandde het gebouw af, op de stenen muren na.

• Vermelding vanaf 14 mei 1660: trouwgetuige Marritje Claes.

  Amsterdam dtb-t.1660,On 14 May, ; Hendrick Jacobsz. Verhoeve, from Amsterdam, goldsmith, 24 years old, was legally engaged to Marritje Claes, from Amsterdam, parents dead, assisted by Daniel Stalpaert, her uncle and guardian. - (Oud Holland)

• Vermelding vanaf 1662: gebouw: Admiraliteit van Amsterdam.

  Tegenwoordig 'De Grand' hotel. Een deel van het Sint Catherina-klooster (15e eeuw) werd in gebruik genomen door de Admiraliteit van Amsterdam, een instantie die het bewind voerde over zeezaken en belastingen heften om de kust te versterken. In 1662 betrok de Admiraliteit het hoofdgebouw; de gevel werd bekroond met een driehoekig timpaan, een design van Daniël Stalpaert.

• Vermelding vanaf 18 juni 1663: Gebouw: Kerk van Oudshoorn.

  De bouwmeester was waarschijnlijk Daniel Stalpaert, zoals blijkt uit een rekening d.d. 2 juli 1663. Jan Willemsz. Brederode, de stadsmetselaar uit Amsterdam, heeft het metselwerk verricht. Het timmerwerk werd uitgevoerd door Hans Jansz. van Petersom, eveneens uit Amsterdam afkomstig.
  De eerst steen werd op 18 juni 1663 gelegd door de dertienjarige Dirk de Vlaming.

• Vermelding vanaf 1669: Gebouw: Amstelkerk, Amsterdam.

  Vlaamse Kerkmeesters
  De architect Stalpaert was de eerste kerkmeester
  Na een eeuw staat de door Stalpaerts ontworpen voorlopige predikschuur nog steeds aan het Amstelveld. Tweeëndertig kerkmeesters hebben in die periode plaatsgenomen in de kerkbanken en vergaderd in het kerkmeestersvertrek. De eerste kerkmeesters zijn geen traditionele Amsterdamse patriciërs, bestuurders van de stad. Van de eerste vier die in 1669 worden benoemd, valt de architect Daniel Stalpaert wel het meest op. Hij is zo weinig deftig, dat op het nu nog aanwezige kerkmeestersschilderij zijn wapenschild blanco is gebleven. Dat is zo bij de eerste vijf kerkmeesters. Dit bord is trouwens geschilderd door een koster van de kerk, maar daarover straks meer.
  
  De vroegste kerkmeesters hebben allen een Vlaamse achtergrond met beroepen als lakenkoper en koopman op Italië, geen Amsterdamse patriciërs dus. Die hebben aanvankelijk amper belangstelling voor dit kerkelijke ambt. Het verandert echter wel in het laatste kwart van de 17e eeuw wanneer deze nieuwe Vlaamse families door hun rijkdom en assimilatie wel in het bestuur worden opgenomen, maar nog niet een eerste viool spelen in de stedelijke politiek.

• Vermelding vanaf rond 1670: gebouw Herenhuis Keizersgracht 610..

  Bewoners / eigenaars ca 1670 Daniel Stalpaert (architect). Niet duidelijk of hij nu de architect was, of ook de bewoner van het pand.

• Vermelding vanaf 1671: Gebouw: Portugeese Synagoge.

  de Portugese Synagoge, Mr.Visserplein 3, van Daniël Stalpaert en Elias Bouman uit 1671-1675

• Vermelding vanaf 19 maart 1674: Gebouw: Waterpoort Begijnhof.

  Daniel Stalpaert
  De waterpoort op het begijnhof.
  Er is dan nog tweemaal sprake van een werkelijke bedreiging van het Hof. In 1638 wil men een huis daar bij executie laten verkopen en kan het zo in vreemde niet-katholieke handen over gaan. In 1646 komen de schout Hasselaer en de fiscaal Graswinckel de administratie van het Hof opeisen.
  Pastoor Marius treedt dan op en uit zijn aantekeningen blijkt o.a., dat burgemeesteren ook sleutels van het Hof hebben.
  Na afloop van de oorlog in 1648 wordt alles gemakkelijker. Het gilde van de timmerlieden had uiteindelijk de sacristie als gildekamer toegewezen gekregen, maar maakte in 1665 plaats voor de ijkers van de maten, die de overlieden van de zijreders bij zich in kregen. Toen deze op de kelder onder de sacristie, die de Begijnen nog als washuis in bezit hadden, een nieuw slot lieten aanbrengen, protesteerde de advocaat Laurens van der Hem met succes.
  Daniel Stalpaert inspecteerde ter plaatse en op 19 maart 1674 werd ten gunste van de Begijnen beslist.
  Ik neem aan, dat de schout Willem van der Does, die niet alleen de Engelsen binnen voerde, maar ook enige jaren later de waterpoort openbrak en de gemeenschappelijke gebeden verstoorde, op het Hof wel de meest
  gehate schout geweest zal zijn. Welke waterpoort dat was, is niet zeker. De lezers moeten uit het volgende artikel zelf maar een keuze doen.

• Vermelding op 15 mei 1676: Momboir over weeskint Claes Claesz.

  Hof van Holland 1670-1680 ; Civiele Sententien ; no. 111, d.d. 15-5-1676
  Op de differenten gerezen voor den Hove van Holland tussen Samuel de Back, brouwer tot Rotterdam, imp., ter eenre, c. Dirck Grijp en DANIEL STALPERT, wonende tot Amsterdam, als voogden over het nagelaten weeskind van en zulks erfgenamen onder beneficie van inventaris van wijlen Claes Claess, in zijn leven bierbeschoijer, mede aldaar, ter andere zijde. (66-70)

• Woonachtig:
• vanaf voor 17 maart 1645: Koningsgracht, Amsterdam, NH, NL.

  Ondertr.: 17 Maart 1645. Daniël Stalpert, van A., wednr van Margreete Fransdr., won. op de Coninxgracht, en Machtelt Lodders, van A., wede van Egbert van Hoorn, won. op de Oudeschans. (Kerk. huw. proc.)

• vanaf 1670: Keizersgracht 608-610, Amsterdam, NH, NL.

  Bouwde een huis aan de Keizersgracht zo groot dat het in 1731 door de toenmalig eigenaar werd afgebroken. aangezien het te groot was.
  ± 1670 Daniel Stalpaert, door hem gebouwd
  1680 samen met stal aan Kerkstraat in bezit van Matthijs Boode
  1731 door weduwe Boode verkocht aan Jan van der Streng en Jan de Bruijn, timmerlieden-makelaars. die het grootdeels afbraken en er twee panden (608 en 610) van maakten.

• (Akte) vanaf 28 september 1653.

  Amsterdam; machtiging 1653, 28 sep.
  Notaris: Joris de Wijse Onderwerpsomschrijving: weduwe van substituut-schout Van Buijl; Stalpert is stadsarchitect; zaak tegen Le Cleux Taal: nederlands

• (Akte) vanaf 29 oktober 1655.

  Uit: Hof van Holland; Decreten; NT00353
  06,"3371/1655/118","1655-10-29","1655-10-29","Willig","Dirck Theunisz, c.s.","Dirck Theunisz Claes Theunisz Jan Jansz, getrouwd met Maritge Theunis, kinderen en erfgenamen van Theunis Dircxsz,","","jonkvr. of joffer Maeijcken Stalpaerts, geassisteerd door haar broer Daniel Stalpaert, architect te Amsterdam, en haar voogden Abraham de Walpergen, en Franchois Felbier","De koopster woont in gekocht pand. Het pand wordt beschreven in de oude brieven, kwijtscheldingen en koopvoorwaarden d.d. 14/12/1654.","Amsterdam, Singel, huis en erf, met een vrije uitgang naar het Prinsensteegje.","NL-HaNA/3.03.01.01/3371////","f5021ad4-57df-102d-8b87-005056a23d00"

• (Akte) vanaf 13 februari 1669.

  Amsterdam 1669, 13 feb, kwijtschelding
  koper: Claes Claesz
  verkoper: Daniel Stalpaert
  Omschrijving: Erf, tussen Spiegelstraat en Vijzelstraat Locatie in bron: Kerkstraat (NZ) Locatie: Kerkstraat

• (connotatie) .

  Immerzeel vermeld. - Nagler zegt, dat hij uit Brabant en bouwmeester was der stad Amsterdam,

• Hij is overleden op 3 december 1676 in Amsterdam, NH, NL, hij was toen 61 jaar oud.

  Amsterdam (Nwe Zijdskapel) DTB-B.1676, 3 dec, nr.1068, fol.480. ; 3 dito Een man daniel Stalpaert komt van de Kijsersgraft bij de Nieuwe Spiegelstraet komt int graft van Jasper Cornelisse ; 16
  
  Aan het één maand later opgemaakte testament van zijn weduwe weten we dat het vermogen voor het grootste deel bij Machtelt Lodders vandaan kwam (GAA: not.arch.184, inv.nr.4492, fol.641. Notaris Jacob Matham, dd.11-1-1677);
  Machelt Lodders werd op 11 juni 1678 eveneens in de Nieuwe Zijds Kapel begraven (GAA: DTB nr. 1056. fol. 147, 11 juni 1678.)

• Hij is begraven op 3 december 1676 in Amsterdam, NH, NL (Nwe Zijdskerk).
• Een kind van Pieter [schilder] Stalpaert (Van Bruesselle ) en Mayken de Walperghen
• Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 30 augustus 2024.

Gezin van Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert

(1) Hij is getrouwd met Margrieta Fransdr (Grietje) Francen.

Toestemming voor het huwelijk is 26 juli 1639 verkregen te Amsterdam, NH, NL.Bron 3

Ondertrouw Amsterdam 26 juli 1639 (GAA: DTB 451,p239, 26-7-1639) Daniël Stalpaert, van A, schilder out 24 j, geass met Mayke Stalpert (=de Walperghe), syn moeder , en Abraham de Walperge, sijn oom, won opde Coninxgr, en Margrieta Francen, van Amsterdam, out 22j, geass. met Tryntje Cornelyn, haer moeder, won opde Brestraet- (ker huw proc).
NB: Coninxgracht is de benaming van de Singel toen.

Kind(eren):

1. Katrina Stalpaert  -1641

(2) Hij is getrouwd met Machtelt Jaspers Lodders.

Toestemming voor het huwelijk is 17 maart 1645 verkregen te Amsterdam, NH, NL (Kerk).

Amsterdam (in de kerk), GAA: DTB nr.461, fol.392, 17 mrt. 1645; nr.461; Ondertrout Daniel Stalpert, wednr van Margrietje Fransdr, & Machtelt Lodders, weduwe van houtkoper Egbert van Hoorn, won. op de Oudeschans. (marge: huwelijk op 2 apr. 1645.
---
(27): Zeer goed mogelijk is dat de houthandel van wijlen Egbert van Hoorn nog in bedrijf was met Machtelt als directrice. Stalpaert zal zijn vrouw hebben bijgestaan in deze handel. in 2 april 1645 tot Amsterdam getrout door symon wilm . . . .

Notities over Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert

Bron: http://www.onsamsterdam.nl/component/content/article/15-dossiers/dossiers/619-bouwmeester-daniel-stalpaert

Van één meesterwerk is onomstreden dat Stalpaert hier de geestelijk vader van was: ’s Lands Zeemagazijn aan het Kattenburgerplein, waarin tegenwoordig het Scheepvaartmuseum huist. Ook staat vast dat Stalpaert de eerste stadsbouwmeester van Amsterdam was – een functie die pas zeventig jaar na zijn dood weer vervuld zou worden.
Daniël Stalpaert werd in Amsterdam geboren als derde kind van Pieter Stalpaert, een landschaps- en zeeschilder, en Maeyken de Walperghen. Aanvankelijk trad hij in de voetsporen van zijn vader: bij zijn ondertrouw met Grietje Fransen in 1639 gaf hijals beroep schilder op. Er zijn van hem echter geen schilderijen bewaard gebleven, dus veel succes zal hij in dat beroep niet hebben gehad. Ook het huwelijk kende weinig geluk. In 1640 werd een dochter geboren, Katrina, maar zij overleed binnen een jaar. Een paar maanden later werd ook Grietje in het begrafenisregister bijgeschreven.

In 1645 trouwde Daniël Stalpaert opnieuw, nu met de elf jaar oudere Machtelt Lodders, weduwe van een houthandelaar. Dit huwelijk zou kinderloos blijven. Het beroep dat hij nu opgaf was makelaar, vermoedelijk in aandelen. Waarschijnlijk was dit een bijbaan en besteedde hij zijn tijd vooral aan het voortzetten van de houthandel van zijn echtgenote. Dat kan een deel van de verklaring zijn voor het grote raadsel in Stalpaerts leven: in 1648 werd hij plotseling door het Amsterdamse stadsbestuur benoemd tot stadsarchitect. Het heeft er echter alle schijn van dat de toen 33-jarige nog nooit een gebouw had ontworpen of in de leer was geweest bij iemand die dat wel deed. Voor zover hij kennis van bouwkunde had, en dat moet toch worden aangenomen, zal hij die hebben opgedaan als houthandelaar bij het narekenen van bestekken.
Een ander deel van de verklaring kan zijn dat Stalpaerts tweede echtgenote Machtelt uit een gegoed en invloedrijk milieu kwam. De familie Lodders behoorde weliswaar niet tot de kring van superrijken, maar leverde wel verschillende regenten en vroedschapsleden. Het echtpaar moet persoonlijk bevriend zijn geweest met de burgemeesters Cornelis Witsen en Nicolaes Pancras. De eerstgenoemde bekrachtigde op 29 oktober 1648 de benoeming van Stalpaert tot stadsarchitect, met terugwerkende kracht tot 1 augustus. Zijn jaarsalaris werd bepaald op ƒ 1600, zeer aanzienlijk in die tijd.

Bron: Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek
STALPAERT (Daniël), bouwmeester, geb. te Amsterdam in 1615 als zoon van Pieter Stalpaert uit Brussel, schilder, en Mayken de Walperghe uit Antwerpen. Hij werd 29 Oct. 1648 tot ...

bron: Hans Bontemantel, De regeeringe van Amsterdam, soo in 't civiel als crimineel en militaire (1653-1672) (ed. G.W. Kernkamp). Martinus Nijhoff, Den Haag 1897 (2 delen)
Stalpaert (Daniel, stadsarchitect) II p. 374, 525.
[pagina. 374]
per transportƒ1.112.11 6 - 6- 2
benevens ƒ200 jaarl. subsidie tot onderhoud van haar huisraad; aan den binnen-vader van het tuchthuis een jaarwedde van ƒ300; aan den stadsarchitect Daniel Stalpaert een jaarwedde van ƒ1.600, en ƒ30 mantelgeld; aan een bode van Thesaurie Ordin., voor een half jaar wedde, ƒ200, tezamen ƒ2.930,- 1)
ƒ2.930- 0- 0

1)Dat deze posten voorkomen onder de buitengewone uitgaven, en niet onder het hoofd ‘ordinaris-wedden’, zal wel zoo te verklaren zijn, dat de hier genoemde personen niet behoorden tot het vaste corps ambtenaren. Aangaande Daniel Stalpaert vgl. men A.W. Kroon, Het Amsterdamsche tadhuis, p. 34 en 131-135.

Pagina 525
Huwelijksaanteekening. Huwelijk van Wouter Valckenier en Mejuffr. Trip.
‘Jn Julij 1670 hebben Dirck Spiegel ende Abbas, commissaressen van houwelijckxse saecken, ingeschreven den secretares Wouter Valckenier, geassisteert met sijn vaeder Burgemeester Valckenier, ende joffrouw Trip, geassisteert met haer vaeder Louwis Trip, in een camer in de beneedegalderij, daer de burgers 's nachs waeken. Den stadtsarchiteckt Stalpert had de camer doen bestroeyen met groente en de tafel met een kleet belyt.

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Daniël Pietersz [bouwmeester] Stalpaert

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen