Stamboom Mink » Gerberga van Saksen (913-± 969)

Persoonlijke gegevens Gerberga van Saksen 

• Zij is geboren in het jaar 913.
• Zij is overleden rond 5 mei 969.
• Een kind van Heinrich I van Oost-Francië
• Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 19 mei 2023.

Gezin van Gerberga van Saksen

Zij is getrouwd met Lodewijk IV van Frankrijk.

Zij zijn getrouwd

Kind(eren):

1. Mathilde van Frankrijk  943-981 

Notities over Gerberga van Saksen

Gerberga (913 † 1 mei 5) was hertogin van Lotharingen en koningin van West-Franken. De oudste dochter van de Duitse koning Hendrik I en zijn tweede vrouw Mathilde en dus zus van keizer Otto I, ontwikkelde zich van de rol van echtgenote in een politiek verstandshuwelijk tot een zelfstandige vrouw die uiteindelijk namens haar minderjarige zoon over Frankrijk regeerde.

Gerberga werd in 913 geboren op kasteel Nordhausen, dat in 910 door Hendrik I werd gebouwd. Hendrik was bij zijn geboorte nog hertog van Saksen, haar moeder Mathilde was zijn tweede vrouw. Gerberga, die een van de belangrijkste namen van de Liudolfingische dynastie ontving, was Hendriks tweede kind en oudste dochter uit dit huwelijk, alleen haar broer, de toekomstige keizer Otto I, was ouder. Over Gerberga's jeugd is niets bekend. Gebruikelijk voor hoog-aristocratische dochters en vanwege het feit dat Gerberga werd beschreven als hoogopgeleid, is het waarschijnlijk dat ze werd opgeleid in een vrouwenklooster.

Hendrik I huwde in 928 met hertog Giselbert van Lotharingen met Gerberga. Dit huwelijk was een verstandshuwelijk dat in die tijd gebruikelijk was. Hendrik vergrootte Giselberts prestige door hem zijn dochter als zijn vrouw te geven en tegelijkertijd de machtigste edelvrouw van Lotharingen aan het Oost-Frankische Rijk te binden. Lotharingen, gelegen aan de westgrens van het Oost-Frankische Rijk, was uit het Lotharii Regnum ontstaan door de verdeling van Prüm, dat zelf pas in 843 samen met het Oost- en West-Frankische Rijk was ontstaan door de verdeling van het Karolingische Rijk onder de zonen van Lodewijk de Vrome. Sindsdien is het een twistappel tussen de twee Frankische rijken. Na een tijdelijke deling was het gebied in 880 door het Verdrag van Ribemont volledig in handen gevallen van het Oost-Frankische Rijk. In 911, na de dood van de laatste Oost-Frankische Karolingische, weigerde Giselberts vader echter de nieuw gekozen Koenraad I te volgen en sloot zich aan bij het West-Frankische Rijk. Giselbert, hertog vanaf 928, was echter ook in conflict gekomen met de heersers van de West-Franken, mogelijk om zijn land te bevrijden van afhankelijkheid, en had uiteindelijk, na enkele politieke manoeuvres en campagnes, trouw gezworen aan Hendrik I in 925. Gerberga's huwelijk met Giselbert maakte deel uit van Hendriks pogingen om het nieuw gecreëerde hertogdom aan zijn rijk te binden.

Het is de vraag of Gerberga enige politieke invloed op Giselbert heeft gehad. Een 11e-eeuwse bron, de Translatio s. Servatii des Iocundus, beschrijft Gerberga als de drijvende kracht achter Giselberts beslissing om de opstand van haar jongere broer Hendrik tegen haar oudere broer Otto I te steunen, waarbij Giselbert in 939 in de Rijn verdronk. Winfrid Glocker[2] beschouwt dit verslag echter niet als geloofwaardig, omdat Giselbert zeker niet door zijn vrouw hoefde te worden beïnvloed om zijn eerder nagestreefde doel van een speciaal Lotharingen koningschap na te streven. Deze bron bewijst echter dat Gerberga niet de rol vervulde die haar door Hendrik I was toebedeeld om Giselbert aan de Ottoonen te binden, maar voor zijn doelen had gewerkt als Giselberts vrouw.

Als gevolg van Giselberts dood was Gerberga op ongeveer 26-jarige leeftijd weduwe en viel daarmee onder de heerschappij van het hoofd van de familie van haar clan, dat wil zeggen die van haar oudere broer Otto I. Hij was van plan Gerberga of haar dochter uit te huwelijken aan de hertog van Beieren. Dit gebeurde echter niet, omdat Gerberga zijn eigen politieke beslissingen begon te nemen. Aanvankelijk weigerde ze haar broer Hendrik te beschermen, wiens opstand instortte met de dood van Giselbert, waardoor ze afstand nam van Giselberts politiek en vervolgens een nieuw huwelijk aanging.

Gerberga trouwde met Lodewijk IV de Overzeese, de koning van het West-Frankische Rijk, die, zoals de kroniekschrijver Richer van Reims meldt, vervuld was van medelijden met de mooie weduwe. In feite waren Ludwigs doelen politiek van aard. Met het huwelijk maakte Lodewijk aanspraak op Lotharingen, maar tegelijkertijd maakte hij een statustekort goed met zijn binnenlandse politieke tegenstander Hugo van Frankrijk, die met Gerberga's zus Hadwig was getrouwd. De naam Lothar van de zoon van Ludwig en Gerberga, geboren in 941, stelde programmatisch dat de claim van het West-Frankische Rijk op Lotharingen voortduurde. Lodewijks ambities voor Lotharingen mislukten echter door Otto's militaire superioriteit. In 942 deed Lodewijk afstand van Lotharingen voor het West-Frankische Rijk. Deze verzaking wordt deels toegeschreven aan de bemiddeling van Gerberga, die handelde in de geest van de Ottoonse machtspolitiek. Als Gerberga echter haar man Ludwig beïnvloedde, was dat meer in zijn eigen belang: Lodewijk IV had binnenlandse politieke problemen om een machtsbasis te krijgen tegen Hugo van Frankrijk, en zijn tegenstanders Hugo en Otto hadden zich ook verbonden. Door het sluiten van vrede brak Ludwig Otto met deze alliantie, zodat hij zich kon concentreren op zijn binnenlandse politieke tegenstander en zwager Hugo.

In 945 werd Lodewijk gevangengenomen door de Noormannen bij Rouen, die hem later overdroegen aan Hugo. Voor de vrijlating eiste Hugo de troonopvolger Lotharius als gijzelaar en politieke concessies, met name de overgave van de zeer belangrijke stad Laon. Door de gevangenschap van haar man was Gerberga regentes namens Lothar en ze slaagde erin Ludwig te bevrijden zonder volledig aan Hugo's eisen te voldoen: in plaats van Lothar hield ze zijn jongere broer Karl gegijzeld. Laon moest haar echter overdragen aan een vazal van Hugo. Vervolgens overtuigde Gerberga Ludwig om een complete politieke ommezwaai te maken: ze vroeg haar broer Otto om steun voor het grotendeels machteloze West-Frankische koninkrijk. De alliantiesituatie werd omgekeerd en er ontstond een hechte alliantie tussen Ludwig en Otto die jaren duurde. Tussen 946 en 950 ontmoetten de twee koningen elkaar vijf keer en met Pasen 949 was Gerberga te gast bij haar broer in Aken, waar hij zijn belofte van hulp hernieuwde. De druk die op Hugo van Frankrijk werd uitgeoefend door de alliantie bemiddeld door Gerberga, stelde Gerberga uiteindelijk in staat om in 953 een vredesakkoord te sluiten tussen haar man Lodewijk en haar zwager Hugo.

In 954 viel Lodewijk IV van zijn paard en stierf als gevolg van de verwonding. Gerberga was voor de tweede keer weduwe en regentes van het West-Frankische Rijk, omdat haar zoon Lothar op 13-jarige leeftijd nog niet geschikt was om te regeren. Bovendien moest Lothar door de adel tot koning worden gekozen. Gerberga wist dit te bereiken door steun te vragen aan Hugo van Frankrijk, de grootste rivaal van haar man maar ook haar zwager. Gerberga's beslissing om haar broer Otto maar Hugo niet om hulp te vragen was politiek vooruitziend. Otto's invloed bij de verkiezing van Lotharius zou het West-Frankische koninkrijk volledig afhankelijk hebben gemaakt van het Oost-Frankische koninkrijk. Door Hugo te vragen, maakte ze het koningschap van haar zoon afhankelijk van hem en gaf ze haar politiek zwakke positie toe. Hugo, die in deze situatie zelf naar het koningschap had kunnen grijpen, steunde niettemin Gerberga's zoon Lotharius, die koning van Frankrijk werd, terwijl Hugo tot zijn dood in 956 de machtigste man in het West-Frankische Rijk bleef.

Hugo's dood bracht het West-Frankische Rijk in een situatie waarin Gerberga en haar zus Hadwig aan het hoofd stonden van de twee machtigste families, die elk hun zonen vertegenwoordigden. Gedurende deze periode werkte Gerberga nauw samen met haar Liudolfingische familieleden en werd de macht in het West-Frankische Rijk uitgeoefend door haar, Hadwig en haar jongere broer Brun, die de ambten van aartsbisschop van Keulen en hertog van Lotharingen combineerden en Otto I in veel zaken als kanselier vertegenwoordigden. Door haar familie te volgen, verzekerde Gerberga zich van de status quo in West-Francië totdat haar zoon Lothar in staat was om zelf de regering te leiden.

Hoewel Gerberga vanaf 959 als abdis van de Notre-Dame in Soissons een traditionele positie voor een weduwe overnam, bleef ze politiek actief en in 961 zorgde ze voor de opvolging van de aartsbisschop van Reims. In 965 nam ze deel aan het Keulse hof van haar broer Otto I, waar haar zoon Lotharius een huwelijksverbond aanging met Otto's stiefdochter Emma.

Gerberga stierf op 5 mei, waarschijnlijk in 969[3] en werd begraven in de abdij van Saint Rémi in Reims.

Gerberga had in totaal elf kinderen uit haar twee huwelijken.

Uit zijn huwelijk met Giselbert van Lotharingen:

Hendrik († voor 944)
Hadwig (jong gestorven)
Alberada, ⚭ met graaf Rainald van Roucy
Gerberga († na 978), ⚭ met Albrecht I van Vermandois
Uit zijn huwelijk met Lodewijk IV van Frankrijk:

Lotharius van Frankrijk (941, † 986), koning van Frankrijk 954, 966 Emma van Italië, ⚭ dochter van koning Lotharius II van Italië
Mathilde (eind 943, † na 26 november 981), ⚭ ca. 964 Koenraad III. Koning van Bourgondië († 993) (Welph)
Karel (januari 945, † voor 953)
een dochter (naam niet bekend) (geboren begin 948)
Lodewijk (december 948, † voor 10 september 954)
Karel (953, † na 991) Tweelingen, hertog van Neder-Lotharingen (977-991)
Hendrik (zomer 953, † kort na de doop) Tweelingen

Gerberga was, net als haar tijdgenoten Adelheid van Bourgondië en Theophanu, een hoogopgeleide vrouw die politieke verantwoordelijkheid op zich nam. In de Duitse geschiedschrijving wordt Gerberga voornamelijk behandeld als een Ottonin, die werkte in het belang van een Ottoonse familiepolitiek. De Franstalige geschiedschrijving ziet Gerberga als de persoon die de heerschappij van de Karolingers in het West-Frankische Rijk consolideerde en tientallen jaren bewaarde, gebruikmakend van haar Oost-Frankische familie.

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Gerberga van Saksen?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Gerberga van Saksen

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen