Stamboom Alkemade » Dirk IV van Alkemade (± 1240-> 1293)

Persoonlijke gegevens Dirk IV van Alkemade 

• Hij is geboren rond 1240.
• Hij is overleden na 1293.
• Een kind van Dirk III van Alkemade en NN

Gezin van Dirk IV van Alkemade

(1) Hij is getrouwd met Baerte van Poelgeest.

Zij zijn getrouwd rond 1260.

Kind(eren):

1. Hendrik van Alkemade van Poelgeest  ± 1263-> 1320 

(2) Hij is getrouwd met Aleid Hendriksdr van der Lek.

Zij zijn getrouwd rond 1265.

Kind(eren):

1. Hendrik van Alkemade  ± 1266-???? 
2. Floris Dirksz van Alkemade  ± 1265-± 1327 
3. Beatrijs van Alkemade  ± 1272-< 1330
4. Aleid van Alkemade  
5. Bertrada van Alkemade  
6. Catharina van Alkemade  

Notities over Dirk IV van Alkemade

Ambachtsheer van Alckemade. Bewoonde huis Alkemade te Warmond, ook gegoed in Riederwaard..
De familie Van Alkemade voerde een zwarte leeuw als wapen. In de naaste omgeving [van Noordwijk] kwamen nog drie met Alkemade vergelijkbare families voor, die eveneens een zwarte leeuw voerden. Het waren de oude families Van Noordwijk, die (tot 1355) het ambacht Noordwijkerhout bezat, de jongere familie Van Noordwijk en de familie Van der Boekhorst. Deze laatste brak de leeuw met een barensteel van drie of vijf hangers om aan te geven, dat de leden tot een jongere tak behoorden in dit geval van de oude familie Van Noordwijk. Van der Boekhorst, genaamd naar het stamhuis in Noordwijkerhout, steeg echter hoger op de maatschappelijke ladder dan de oude Noordwijks. Gezien de overeenkomst in wapen mag verwantschap van Alkemade met Van Noordwijk c.s. verondersteld worden. De eventueel gemeenschappelijke voorouder zou reeds in de twaalfde eeuw gevonden moeten worden. Personen uit die tijd zijn bij name echter weinig bekend. Het helpt tenslotte weinig, dat geen Alkemade nog ooit in aanraking met Noordwijk of Noordwijkerhout kwam. Eventueel aldaar gelegen erfgoed werd blijkbaar van de hand gedaan, zodat een band met andere 'zwarte leeuwen' was afgesneden; bron: dr. J.C. Kort, "De familie Van Alkemade en de tiende van Noordwijkerhout', in: De Nederlandsche Leeuw jaargang 114 (1997), nr. 1 3, kolom 59 63.
Een der riddermatige families in Holland, die de leeuw in hun wapen voerde, was de familie Van Alkemade. Zij bezigde de gewone klimmende leeuw, zoals die in 1293 voor het eerst voorkwam op zegels van Hendrik van Alkemade en de weduwe van Dirk van Alkemade. Aantoonbaar vanaf 1350 had de familie met Dirk van Alkemade de leeuw van een kroontje voorzien. Alle andere leden van de familie volgden. Hoe kwam de familie op het idee zich middels de kroon van andere families met de leeuw te onderscheiden? De oplossing voor die kwestie lijkt ons te liggen in het zegel van Hendrik van de Lek, die als eerste in Holland vóór 1300 een wapen voerde van een gekroonde en dubbelstaartige leeuw. De boven genoemde weduwe van Dirk van Alkemade was zijn zuster. Inderdaad hield zij in de linkerhand als vaderlijk wapen een schild met dubbelstaartige leeuw, waar de kroon door de geringe afmeting niet zichtbaar is. Die kroon nam de familie Van Alkemade na het uitsterven der Van de Leks over, blijkbaar om de verwantschap met die aanzienlijke familie aan te geven. De leeuw behield intussen steeds de enkele staart.
Niet op de zegels zichtbaar zijn de kleuren van het wapen. Met kleuren zag men de klimmende leeuw van sabel (zwart) op een veld van zilver. Zo komt het wapen voor het eerst voor omstreeks 1400 in het wapenboek van de heraut Gelre. Dat de leeuw gekroond, geklauwd, getand en getongd was van goud blijkt het eerst op een grafzerk van omstreeks 1475, waarna deze kennis gemeengoed werd.
In 1400 was de leeuw al geruime tijd gekroond. Tevoren, mag men aannemen, had de familie het zelfde wapen maar zonder kroon gevoerd. Met de kleuren erbij zien wij de reden beter waarom de Alkemade's een stuk aan hun wapen toevoegden. Ook een zwarte leeuw voerden immers de naburige familie Van der Boekhorst, waarvan de leden het wapen echter braken met een barensteel van drie of vijf hangers. Vanaf 1332 begon men deze breuk te verlaten, zodat verwarring mogelijk was. De kroon voorkwam dat.
Het zou onjuist zijn te menen, dat de familie haar naam ontleend had aan het ambacht, later de gemeente, Alkemade. Dit was nog tegen het einde van de dertiende eeuw een naamloos gebied tussen Warmond en Leiderdorp in het westen, Woubrugge in het zuiden, Rijnsaterwoude in het oosten en Leimuiden in het noorden. Men kan dan ook vóór het jaar 1296 niet spreken van een heer van Alkemade, omdat de bijbehorende heerlijkheid die naam pas in de loop van de veertiende eeuw kreeg. Daarom moet de familie zich naar het stamhuis Oud Alkemade, gelegen in Warmond op de grens met Sassenheim aan de Sassenheimse Wasbeeklaan hebben genoemd. Dat is niet in strijd met de eerste vermelding van de eigendom van het huis in 1305. Het heet dan 'de woning te Alkemade' en er hoort meer dan 20 morgen land bij. Eerder zal het huis eigendom zijn geweest van personen, die zich in de dertiende eeuw 'Van Alkemade' noemden. In de bronnen komt het huis in die tijd echter niet voor.
Voor het samenstellen van een genealogie van de familie lijkt het nu voldoende alle dragers van de naam bijeen te nemen. Daarbij is evenwel voorzichtigheid geboden. Een heel andere familie namelijk, die als wapen vier schuinbalken voerde, gewoonlijk Van Sassenheim heette en de abdij Leeuwenhorst stichtte, bezigde in 1261 en 1263 de naam 'Van Alkemade'.
Tot hun eigendom zal het huis te Alkemade niet behoord hebben, omdat dat in 1305 toekwam aan Hendrik van Alkemade, de 'echte' Alkemade. Voorts droegen deze Sassenheims veelal namen als Walewijn en Arent, die bij de Alkemade's nooit voorkwamen. Vermoedelijk waren de Sassenheims in vrouwelijke lijn verwant aan de Alkemade's. Het is in ieder geval het soort vernoemingen, dat wij in latere tijd meermalen zullen ontmoeten. De naam van vaderszijde werd dan als dan niet tijdelijk ingeruild voor die van moeders , grootmoeders of eenmaal zelfs overgrootmoederszijde.
Een en ander benevens de schaarste aan stukken, die melding maken van familierelaties van de dertiende en veertiende eeuw, hebben gemaakt dat de onbekende genealoog, die omstreeks 1550 een genealogie van de familie trachtte op te stellen het spoor voor de eerste tijd geheel bijster is geraakt; bron: dr. J.C. Kort, 'Van Alkemade 1200 1782', in: De Nederlandsche Leeuw jaargang 114 (1997), nr. 6 8, kolom 250 261, aldaar 250 252.
De Van Alkemades voerden hun stamreeks terug op Alcmena, de moeder van Hercules, 'die hier [in Warmond!] haer gemeenlijcke residentie placht te hebben'; bron: H.F.K. van Nierop, 'Van ridders tot regenten' (1984).
In 1277 werd Dirk van Alkemade door graaf Floris V na opdracht beleend met het schot van Krimpen en goed in de Riederwaard. Hij was toen gehuwd met Alijd. In 1282 beleende graaf Floris hem met tienden in de Riederwaard, bij welke handeling zijn vrouw Alijd eveneens ter sprake kwam. Omstreeks 1284 stond hij genoteerd voor een leen in Oegstgeest, gehouden van de hofstede Teilingen. Op 13 juli 1293 trad hij voor het laatst op. Hij was toen te 's Hertogenbosch borg voor Wouter van Meerwijk. In deze tekst wordt gesteld, dat hij de zoon was van de vrouw van deze Wouter van Meerwijk, zodat die zijn stiefvader was.
Eind 1293, toen zijn weduwe en haar zoon optraden, was hij overleden. Zoals uit een verklaring van 1296 blijkt, was hij er eerder in geslaagd het later naar de familie genoemde ambacht Alkemade van de heer van Cuyk te kopen. Dit was hem blijkbaar al in 1281 gelukt, daar hij toen zonder toenaam genoemd werd als ambachtsheer van het broek van Rijnsaterwoude, een onderdeel van het latere Alkemade. Daarmee wist hij zich onder de nog selecte groep van ambachtsheren te scharen.
Zijn vrouw droeg, zoals gezegd, de naam Alijd. Na de dood van haar man kwam zij als Alijd van Alkemade zelfstandig voor in 1293, toen zij tezamen met haar zoon het goed Bloemenvenne verpachtte aan Jongdidde en zijn vader. In 1333, toen zij vermeld werd als 'wijlen ver Alijd', was zij overleden.
De teksten geven de naam van haar familie niet prijs. De boven genoemde akte van 1293 draagt evenwel de fraai bewaarde zegels van haar en haar zoon. Naar de mode van die tijd is zij afgebeeld met een wapenschild in beide handen. In de rechterhand houdt zij het wapen van haar man en in de linker het wapen van haar vader.
Nu zijn de figuren op de schildjes wat klein uitgevallen. Duidelijk is, dat het om twee leeuwen gaat. Maar hoewel klein laat de leeuw van haar man in de rechterhand een pluimstaart zien zoals duidelijker op het zegel van haar zoon. Links houdt zij daarentegen een leeuw met dubbele staart. De enige, die dit wapen in Holland voerde, was Hendrik van de Lek (1271 1297), die gezien de tijd van zijn voorkomen voor haar broer moet worden aangezien. Niet onmogelijk is voorts, dat haar leeuw zoals die van haar broer gekroond is, maar het zegel is te klein omdat tot een zekerheid te kunnen verheffen.
Haar ouders waren volgens de genealogie De Lek dus een Hendrik van de Lek (gestorven vóór 1271) en een onbekende vrouw. Nu begrijpen wij de herkomst van het goed in de Riederwaard beter: het kwam uit het bezit van haar familie. Voorts hadden inkomsten in Krimpen in het land van de Lek meer zin voor de familie Van de Lek dan voor een Alkemade uit Rijnland. Vervolgens noemde Alijd haar oudste zoon Hendrik naar haar eigen vader. Tenslotte kan via Van de Lek de verwantschap van deze Hendrik van Alkemade met Nikolaas van Putten, waarvan in 1305 sprake was, worden verklaard. (bron: dr. J.C. Kort, 'Van Alkemade 1200 1782', in: De Nederlandsche Leeuw jaargang 114 (1997), k. 250-261, aldaar 255).
23 mrt 1277 (feria 3 post dominicam palmarum anno domini 1276): Floris V beleent heer Dirk van Alkemade met het land De Geer in de Riederwaard, door Dirk aan de graaf opgedragen, en met de bede van de beide Krimpenen; lijftocht Dirks vrouw Aleid met het vruchtgebruik van deze lenen; en staat toe dat deze onversterfelijk zullen zijn.(bron: Van den Bergh OHZ, II, nr. 329).
17 jan 1282 (sabbatho proximo post festum Pontiani martyris anno domini 1281): Floris V beleent Dirk van Alkemade met de tienden in de Riederwaard, en lijftocht diens vrouw Aleid daarmee. (bron: ibidem nr. 442).

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Dirk IV van Alkemade?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Dirk IV van Alkemade

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen