Purvis Farquhar » Pieter Meijertsz Boon (1688-1762)

Persoonlijke gegevens Pieter Meijertsz Boon 

• Hij is gedoopt op 29 februari 1688 in De Waal.

  Doopgetuige: Reijnoutje Cornelis

• Beroep: boer, hoofdingeland.
• Hij is overleden in het jaar 1762 in De Waal.

Gezin van Pieter Meijertsz Boon

Hij is getrouwd met Martje Pieters Kok.

Zij zijn getrouwd

Kind(eren):

1. ??  1736-1736
2. ??  1734-????
3. ??  1732-1768
4. ??  1731-????
5. Dirk Pietersz Boon  1729-1808 
6. ??  1726-1785
7. Cornelis Pietersz Boon  1724-1765 
8. ??  1723-1775
9. Cornelis Pietersz Boon  1720-1723
10. ??  1715-????
11. ??  -1730
12. ??  1716-????
13. ??  -1784

Notities over Pieter Meijertsz Boon

Hij is afkomstig van De Waal.

Hij was tevens regent, burgemeester en pachter van de Eierlandse kwelder.

Artikel:

"Struggle for life" op het eenzame "Quelderhuis", 1699-1763.

In 1610 was er een zanddijk gelegd van het eiland Callantsoog naar het eiland Huisduinen en in 1629 werd Texel op d
e zelfde wijze verbonden met Eierland, zodat hoge vloeden vanuit de zee de oostelijke wadvlakten niet meer overstroomden. Het gebied kwam tot rust, de zandbanken tussen de honderden zwinnen en prielen
droogden op en verstoven tot lage nollen. Regen spoelde het zout uit de gronden, grassen en distels gingen de zanddijken kleuren, helm hield de nollen vast. Op de zilte schorren aan de oostkant groei
den kweldergras, strandkruid, zeepostelein, paars lamsoor en zilvergrijze, kruidige zeealsem. Op de slikken tussen schor en zee kleurde zeekraal het wad in de herfst roestig rood. 's zomers, oostwaart
s turend naar de glinsterende Waddenzee, was in de trillende lucht de overgang van land naar water niet te onderscheiden. Waar hield het land op, waar begon de zee bij het rijzen van de vloed op het g
rijze wad?

Een prachtig, maar verraderlijk land. Wie zich op de uitgestrekte kwelders waagde, moest goed letten op veranderingen in de lucht. Want

een opstekende storm stuwde het water in
de prielen omhoog en veranderde de hele kwelder in één kolkende watermassa, waarin alleen de

nollen als vluchteilanden overbleven. Stond in de decemberstorm van 1741 het water niet twee tegels
hoog aan de haard van Adriaan Cornelisz Vader op de hoge gronden benoorden de Callantsooger Helmdijk en moest niet zijn buurman Hillebrand Muller met zijn gezin door opzwiepend water wadend naar diez
elfde dijk vluchten?

Het was met recht "buitenveld", waarvan gezegd werd: "en wordt er wat gewonnen, daar vallen ook jammerlijke slagen".

"Een huis in het vogelparadijs".

Meer dan ee
n halve eeuw bleef de Eierlandse kwelder het domein van de vogels. Duizenden sterns krijsten boven hun kolonies; kievieten en

scholeksters nestelden op de kwelder, tureluurs en grutto's broedden
in hoger gras, wulpen in de ruigte aan de dijk en zilvermeeuwen in de

Eierlandse duinen. In het voorjaar raapte de kastelein van het Eierland duizenden eieren en lui van Oosterend tot Kolhorn s
troopten met manden de broedkolonies af. 's Winters waren er de wilde ganzen en ontelbare wadvogels. Pas aan het eind van de 17e eeuw ging de mans

het kweldergebied wat intensiever gebruiken. Ma
arten Cornelisz, sluiswachter van de polder Walenburg, pachtte de buitengronden voor

zeventig gulden van het gewest en liet er zijn schapen vanaf de Ruigendijk op de kwelder grazen. In de zomer
van 1698 kwam een commissie de dijken, stranden en het Eierlandse huis inspecteren en concludeerde dat de gronden véél meer konden opbrengen. De huur aan Maarten Cornelisz werd opgezegd en 's Lands
opziener Adriaen Harmensz Wentel moest op 7 november 1698 naar Hoorn komen met een bestek voor een "bouwhuis", een boerderij, te bouwen "ter bekwamer plaats" op de kwelder. Wentel wist wel een gunstig
e plek: enige hogere nollen van de Quelder in het zuidelijk deel van het buitenveld. Terwijl de bouw van de boerderij snel vorderde deed Harmen Jansz Bremer het hoogste bod en pachtte de boerderij én
kwelder voor 630 gulden per jaar tot 1706.

Eind april 1699 was de bouw van het huis zover gevorderd, dat de schilders aan de gang konden. Wentel kreeg op 1 mei van dat jaar opdracht de boerderi
j met een "doncker te weten verw te laten bestreecken".

Op 5 juni bezichtigde de inspectiecommissie de bijna voltooide bouw. De boerderij zou omstreeks St.Jan (24 juni) opgeleverd worden. In de<
/p>

zomer betrok Bremer het huis (zie onder Harmen Janszn Bremer). In 1713 kwam er een nieuwe scheidingsovereenkomst tot stand, waarbij

Pieter Meijertsz Boon, de opvolger van Bremer, de Ooster
bollen kreeg toegewezen.

"Belastingschulden leiden tot ontruiming en nieuwe verpachting".

Harmen Bremer hield het niet lang uit. Na vijf jaar moest hij wegens belastingschulden, "zijn meni
gvuldigde restanten op des Gemenelands

imposten op Texel", letterlijk het (buiten)veld ruimen.

Op 25 april 1703 vond een openbare veiling plaats en Meijert Meijertsz (Boon), burgemeester v
an de Waal, werd de nieuwe pachter van de

"Quelderboerderij" en de "westgronden van het Eierland" voor drie achtereenvolgende jaren tegen 630 gulden per jaar. Zo nu en dan mocht hij wat minder b
etalen: in 1704 honderd gulden, omdat hij een kade rond het huis had aangelegd, in 1706 vijftig gulden omdat hij een regenbak had gemaakt, in 1707 vijfentwintig gulden omdat hij enige hooilanden had o
mdraad. Met ingang van 1706 rondden Gecommitteerde Raden de pachtsom of op zeshonder gulden 's jaars.

Meijert Meijertsz bezat land onder de Waal, waar zijn koeien graasden en waarop hij terug ko
n vallen als de kwelder voor kortere of langere tijd door overstromingen onbruikbaar was. Op de kwelder hield hij schapen en enig jong vee. In de winter jaagde hij op konijnen in het gedeelte van de Z
anddijk dat aan zijn veld grensde en in de Oosterbollen. In het voorjaar verzamelde hij eieren, die hij naar de grote stede verkocht.

Meijert Meijerts overleed eind november 1711. Gecommitteerde
Raden continueerden op 3 december 1711 voor drie jaar de pacht aan zijn

zoon Pieter Meijertsz Boon, geboren in 1688. Pieter kende het bedrijf van jongsaf. Verbeten vechtend met de weerbarstige
natuur en met de

medemensen die hem in zijn bestaan op de kwelde bedriegden, zou hij taai volhardend, ruim een halve eeuw het bedrijf leiden.

"Aartsvader Boon"

Pieter Meijertsz Boon
trouwde in 1714 met Martje Pietersdochter Cock. In 21 huwelijksjaren kreeg het echtpaar veertien kinderen, waarvan er acht in leven bleven. Terecht kon hij in 1752 zeggen: ik heb veel verbeteringen aa
ngebracht en met behulp van 's lands opziener Pieter Muller vele pogingen ondernomen om het bedrijf welvarend te maken, omdat ik niets verloren wilde laten gaan. Binnendijks heb ik langzamerhand zovee
l land gekocht dat ik mijn plan om één aaneengesloten geheel te vormen, heb kunnen verwezelijken. Het gebruik van binnendijks land in combinatie met het buitendijkse veld is nuttig en nodig. Zonder
de buitendijkse landen zijn de binnendijkse voor mij van weinig nut. Ik heb mijn kinderen daarbij opgevoed en ze niets anders laten leren dan veeteelt en landbouw.

Pieter leefde op het Eierlands
e veld als een vrij man, maar ook met alle risico's en dreigingen van de weerbarstige natuur om hem heen.

Daarnaast ruziede hij om de uiterste grenzen van zijn domein met de kastelein van Eierla
nd, met de opziener van 's Lands Werken, met de

ingelanden van de polder Walenburg, kortom met ieder die, naar hij dacht, hem te na kwamen.

Als hij meende dat er in zijn rechten getreden w
erd, stoof hij op als een kieviet die kraaien in de buurt van zijn nest bespeurt. Maar hij legde zich loyaal neer bij de beslissingen van de Gecommitteerde Raden, want hij had een heilig ontzag voor d
e overheid die van godswege over hem gesteld was.

Soms werden de rampen hem te groot. Zo verdronken in december 1727 bij een plotseling opstekende storm zes van zijn koeien. Bovendien

stie
rven kort daarna meer dan driehonderd van zijn schapen aan leverbot en waterigheid (ingewandsziekte). Tot overmaat van ramp waren alle konijnen in de Oosterbollen verdronken. Hij vroeg vermindering va
n de pacht tot vijfonderd gulden. Bovendien wilde hij gedurende vijf jaar een jaarlijkse vergoeding voor het ophogen van de konijnenbergen, het bekaden van hooilanden, het graven van greppels om de ho
oilanden onder de Zanddijk te draineren en het ophogen van de kaden rondom zijn boerderij.

Gecommitteerde Raden zegden toe dat bij ernstige ziekte onder zijn schapen over vermindering van pacht
te spreken zou zijn als hij zes weken vóór Kerstmis opgave van zulke grote verliezen zou doen. Maar voorlopig werd de pacht niet verlaagd. Met ingang van 1728 werd de pacht voor vijf jaar op 612 gul
den vastgesteld. Wel lieten de Gecommitteerde Raden in 1729 de boerderij opknappen en kreeg de hooiberg een nieuwe kap, maar de door Pieter Boon te betalen pacht bleef tot 1743 ongewijzigd. Ook verbod
en de heren hem om zijn knechts op het westerstrand naar aangespoelde goederen te laten zoeken. Dat was tegen de bepalingen van de strandvonderij. Ook werd hij erop gewezen dat de Zanddijk niet tot zi
jn gronden behoorden en dat hij er géén konijnen mocht vangen. Dat laatste was het recht van de kastelein van Eierland en de opziener van 's Lands Werken.

Gecommitterden Raden vonden blijkbaar
dat de boerderij meer moest opbrengen, want ondanks het aanbod van Pieter om de pacht te verhogen tot 750 gulden kwam het tot een openbare veiling op 28 oktober 1743 en vanaf Kerstmis 1743 moest Piet
er, die tot elke prijs wilde blijven zitten, 855 gulden per jaar betalen.

"Moeilijkheden: belastingen, grensconflichten, eier- en hooidieven".

In 1750 kreeg Pieter Boon een aanslag van de
belastingen. Zijn verontwaardiging was groot: zolang de familie op het buitenveld woonde was er vrijdom van belasting geweest! Inderdaad, dat was destijds als aanmoediging voor de pioniers op het buit
enveld bedoeld, maar de pioniersfase was voorbij. Drie jaar duurde het gevecht met de autoriteiten. Boon schreef ellenlange rekesten, maar verlooor in zoverre dat het met de belastingvrijdom voorgoed
voorbij was. Wel kreeg hij in 1743 over deze drie achtereenvolgende jaren 200 gulden pacht terug en werd de pacht teruggebracht op 600 gulden 's jaars.

Gecommitteerde Raden vonden in 1753 wel da
t het "Quelderhuis" aan een grote herstelbeurt toe was. Er werd een nieuwe "zomerwoning"

aangebouwd, het rieten dak hersteld, een nieuwe "estrickten"-(plavuizen)-vloer in de binnenkamer gelegd v
oor totaal f 5320,-.

In de vijftiger jaren waren er ook moeilijkheden met de kastelein van Eierland. Op 3 juli 1752 verklaarden getuigen, waaronder Pieters jongere halfbroer, de 51 jarige Cornel
is Meijertsz Boon, president-schepen van Texel, dat reeds ten tijde van hun vader de Oosterbollen (Ronde bol en Noordbol) tot hun bezit behoorden. Maar toen vader Meijert in 1711 overleed had de kaste
lein van Eierland "tersluip" konijnen uit de Ronde- en Noordbol gedolven. Daarom had de opziener van 's Lands Werken de grensscheiding destijds opnieuw afgerooid, maar veertig jaar later moest Pieter
Boon opnieuw aan de Gecommitteerde Raden schrijven: Wij hebben jaren achtereen gesmeekt om uw besluit eindelijk een definitieve scheiding bij de Oosterbollen vast te stellen, want wij zijn "seer moede
van vele verontrustingen". Tenslote kreeg opziener Matthijs Berger in 1753 opdracht de grensscheiding definitief te markeren.

Tot de vele verontrustingen behoorden ook de stormen die soms het w
ater tot aan de kaden om zijn huis en soms daaroverheen tot in de tuin

opjoegen als in oktober 1746. Elk voorjaar opnieuw bezorgden eierrovers van Oosterend en Kolhorn Pieter Boon grote ergenis.
Met schuiten en vletten kwamen ze aan land, zogenaamd om bot te steken in de zwinnen. Het krijsen van de vogels waarschuwde de boer, maar eer hij en zijn zoons waren toegesneld, waren de rovers er al
weer vandoor met manden vol eieren. Telkenmale deed Pieter Boon zijn beklag bij de Gecommitteerde Raden. Telkenmale lieten de heren Gecommitteerde Raden biljetten met verboden ophangen in de Texelse
dorpen en Kolhorn. De dreigementen waren niet mis: verbeurdverklaring van de schuit, desnoods lijfstraf, maar 't haalde weinig uit. Op 4 januari 1762 schreef Pieter Boon weer eens een lange brief met
klachten o.a. over de eierrovers. Volk van Oosterend met honden bij zich had niet alleen zijn eieren geroofd, maar bovendien zijn schapen de dood ingejaagd. Diverse malen waren schapen door honden geb
eten, zelfs verscheurd. Ook waren schapen zó opgejaagd dat ze te water liepen en verdronken of zo over hun toeren geraakten, dat ze kort daarna stierven. Nog onlangs, schreef Pieter, was "een merkeli
jk getal schapen daaraan gestorven, soodat ik den volgenden morgen resolveerde de gehele partij te aderlaten", waardoor ik verdere sterfte voorkwam.

Ook aan de zuidkant van het buitenveld was e
r voortdurend ergernis. Op 28 december 1752 schreef Boon dat de huurder van de Walenburgse Ruigdijk een grote koppel schapen op de dijk liet lopen, die dan steeds op zijn buitendijkse gronden afdwaald
e en graasde. Er werd dan wel beweerd dat de "geregtigheid" van de polder Walenburg zich een stuk buiten de dijk in het buitenveldse uitstrekte, maar "dit is een wanbedrijf". Het was zelfs zo ver geko
men dat genoemde huurder, terwijl Pieter Boon en zijn zoons naar de kerk waren, hun hooi van het veld haalde. Dit scheen in opdracht te zijn gebeurd van Dirk Vuyk en Gerrit Eelman. De laatste was op 1
4 juni (volgens een ander artikel op 13 juli) van dat jaar ook al betrapt met een mand geroofde eieren. Hij had niet eens ontkend, maar werd evenmin vervolgd, want Eelman was heemraad van de polder Wa
lenburg (dit verhaal blijkt toch enigszins anders).

Pieter Boon klaagde: wij zijn eenvoudige, ongeletterde lieden en weten in procederen niet de weg. Dat hij toch niet zo eenvoudig en ongeletter
d was als hij voorgaf te zijn, blijkt uit dezelfde brief: "Ik heb vele jaren als regent wegens de Waal gefungeerd en heb daarmee mijn eigen voordeel niet gezocht, maar veel tijd en moeite gespandeerd
en tot welstand van het eiland gewerkt... Ook als heemraad van de polder Walenburg heb ik gewerkt. Gerrit (Eelman) is in mijn plaats gesuccedeerd, ik heb hem niet uit zijn functie proberen te stoten.
Ik ben

inderdaad door de ingelanden tot hoofdingeland verkoren... Ik heb daarin mijn best gedaan. Maar er is geen toezicht op Gerrit Eelman, hij kan nu regeren als souverrein, hij heeft zijn vri
enden daar, en zelfs bij aanbestede werken wordt niet geschouwd".

Aan het westeind van de Zanddijk lagen bij de scheiding en de Kogerduinen enige valleien, waar Boon uitsluitend hooi maaide en s
lechts in

noodgevallen weidde, omdat de schapen daar ongans werden. Omstreeks de vijftiger jaren hoedden anderen daar vee en maaiden er ruigte,

waaraan Pieter zo'n behoefte had, "omdat wij
bij het huis veel stroyinge nodig hebben", opdat het vee "droog kon sitten". Er was namelijk

te weinig hoogte bij het huis, reden waarom er vroeger al een kade om het erf was gelegd.

"Vij
anden alom en nieuwe tegenslagen".

Pieter Boon schreef in 1752 dat hij zich van alle zijden door indringers en vijanden belaagd voelde. Hij was toen 65 jaar en vijftig jaar hadden zijn vader en
hij de Westgronden in pacht gehad, maar nu verzuchtte hij: "U Ed. dienaar is der tegenheden seer moed en sad, soodat indien de Heeren wet mijne vermakinge niet ware geweest, ik was allang in den druk
vergaan... Edel Mogende Heeren, den vroomen en kunnen niet bewilligen in dingen, die regtdraats onregtvaardig zijn. En wat sal ik meer seggen, soo mijn vijanden nog meer over moeten triumferen en mij
voor uytvaagsel zijn. En aller afschrabsel houden?". Als u niet ingrijpt komt er geen eind aan "mijne onrustinge". Maar al in september 1751 hadden ingelanden van Walenburg zich bereid verklaard om to
t een regeling te komen. Gecommitteerde Raden bekrachtigden deze regeling bij resolutie van 31 maart 1757.

In een lange brief van 4 januari 1762 schreef Boon over de tegenslagen met zijn schapen
. Sedert de nazomer van 1758 had zich weer een

"besmettinge van ongans" op de kwelder geopenbaard, waaraan bijna alle schapen waren gestorven.

Bron: blz. 53 t/m 56 Varensgasten en ander Volk.

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Pieter Meijertsz Boon?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!