Parenteel Lavarne » Anna Philippina Carolina Birnie (1844-1917)

Persoonlijke gegevens Anna Philippina Carolina Birnie 

• Zij is geboren op 9 december 1844 in Kampen.
• Zij is overleden op 13 april 1917 in Djember (Oost-Java), zij was toen 72 jaar oud.
• Een kind van Steven Birnie en Anna Helena van Schuppen
• Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2023.

Gezin van Anna Philippina Carolina Birnie

Notities over Anna Philippina Carolina Birnie

Ongehuwd.

Toen Vincent van Gogh (1853-1890) acht jaar oud was, werd hij door zijn ouders van de lagere school afgehaald. Naar verluidt omdat hij door de omgang met de katholieke boerenjongens ‘te ruw’ werd. Dat is mogelijk, maar het kan evengoed
zijn geweest uit onvrede over de kwaliteit van het onderwijs op de dorpsschool. Hoe het ook zij, vanaf eind 1861 werd de jonge Vincent van Gogh thuis onderwezen in de Nederlands Hervormde pastorie van Zundert. Voor dat doel namen zijn ouders een gouvernante in dienst. Op 25 februari 1862 werd de 17-jarige Anna Philippina Carolina Birnie (1844-1917) ingeschreven op het adres van de familie Van Gogh, Markt 26 te Zundert. De daaropvolgende twee en een half jaar
was zij Vincents docente, tot het moment dat hij het ouderlijk huis verliet om op kostschool te gaan in Zevenbergen. Dat was op 1 oktober 1864.
Wie was deze Anna Birnie? En wat kan zij voor Vincent van Gogh hebben betekend? Tot nog toe was slechts weinig bekend over Anna Birnie. Onlangs doken echter foto’s van haar op uit het archief van de familie. Een album dat toebehoorde aan haar nicht Aleida Birnie (1868-1947) bevat drie portretfoto’s van haar. Op de vroegste lijkt ze niet veel ouder dan toen ze Vincents gouvernante werd. Dankzij dit portret hoort er voortaan een gezicht bij de jonge vrouw die Van Gogh tijdens zijn jeugd mede heeft gevormd. Anna Birnie werd geboren op 9 december 1844 te Kampen. Ze kwam uit een Schotse familie die begin 18e eeuw naar Nederland emigreerde. Haar grootvader George richtte eind 18e eeuw in Deventer een van de voorlopers van de Koninklijke Vereenigde Tapijtfabrieken op. Deze fabriek groeide uit tot een succesvolle onderneming gespecialiseerd in Smyrnatapijten die onder meer werden geleverd aan het Koninklijk Paleis op de Dam en de Ridderzaal in Den Haag. De familie Birnie verwierf huizen in Deventer en later landgoederen in de omgeving van de stad, onder andere Groot Hunderen. in Twello. Twee neven Birnie, onder wie Anna’s broer Gerhard David, stichtten rond 1858 een welvarende tabaksplantage in Djember, Oost-Java. De zakelijke activiteiten daar werden later uitgebreid met de productie van suiker, koffie en rubber. Hiermee werd een vermogen opgebouwd. De familie kocht in Deventer het ‘Huis op de Brink’, dat van 1879 tot 1977 dienst deed als familiehuis en officiële zetel van de onderneming van de Birnies.

Hoe het contact is ontstaan tussen Anna Birnie uit Kampen en het gezin Van Gogh te Zundert blijft vooralsnog ongewis. Er bestond een vriendschap tussen Vincents grootvader dominee Vincent van Gogh (1789-1874) en de predikant Pieter van
Exter (1779-1863) uit Kampen, maar meer voor de hand ligt dat de relatie is gelegd via een tante. De ongetrouwde zussen van de Zundertse dominee Theodorus van Gogh assisteerden in de huishoudens van hun broers. Enkelen van hen verhuisden naar Kampen, waar Elisabeth Hubertha (‘Bertha’) van Gogh (1823-1895) van 1853 tot 1866 kostschoolhoudster was. Ook ‘Antje’, ‘Truitje’ en ‘Mietje’ verbleven enige tijd in Kampen. Het lijkt aannemelijk dat een van deze tantes het gezin Van Gogh te Zundert op het spoor heeft gebracht van Anna Birnie. Haar taak was ongetwijfeld om bij te dragen aan het onderwijs van de oudste zoon Vincent, die kort daarvoor door zijn ouders van de lagere school was afgehaald. Omdat
de Van Goghs behoorden tot de gegoede burgerij was de verwachting ten aanzien van de ontwikkeling van hun kinderen bovengemiddeld. Met name van de jongens werd verwacht dat zij een maatschappelijke carrière nastreefden. Daar hoorde vanzelfsprekend goed onderwijs bij. In het Brabantse dorp Zundert, ‘standplaats op de hei’ van dominee Van Gogh, waren de mogelijkheden daartoe te beperkt. Daarom zochten ze andere mogelijkheden. Die werden voor Vincent gevonden op de kostschool van Jan Provily te Zevenbergen en daarna op de hbs in Tilburg. Totdat hij de leeftijd had bereikt om uit huis geplaatst te worden, kozen zijn ouders voor thuisonderwijs. Voor een deel gaven zij dit vermoedelijk zelf, met name het bijbelonderwijs zal Vincents vader voor eigen rekening hebben genomen. Voor het leeuwendeel zal het onderricht echter zijn gegeven door de gouvernante. Dat het gezin van de dominee voor deze belangrijke functie iemand van protestantse huize zocht, ligt voor de hand. Vandaar dat iemand werd ingehuurd uit het ver gelegen maar protestantse Kampen.

Bron: https://www.vangoghhuis.com/wp-content/uploads/2014/07/VGH_vangoghsgoverness.pdf

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Anna Philippina Carolina Birnie?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Anna Philippina Carolina Birnie

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen