Stamboom Van der Wijk - Van der Ster - Brouwer - Boontjes - Van der Werp - Voor de Wind » Johannes van der Wijk (1848-1913)

Persoonlijke gegevens Johannes van der Wijk 

• Hij is geboren op 11 maart 1848 in Sloten.

  Naam Johannes van der Wijk
  Geboren te Sloten
  Geboortedatum 11-03-1848
  Overleden 04-01-1913
  Plaats Amsterdam
  Gehuwd/relatie met: Sjoukje de Vries
  Geboren te Het Meer
  Geboortedatum 22-10-1848
  Kind van Haitze Piers de Vries
  en Sjieuwkje Abes de Nes
  Huwelijksdatum 29-01-1874
  Huweljksplaats AEngwirden
  Kinderen: Janke
  Haitze
  Sjuwkje
  Sjuwkje
  Sjuwkje
  Elske
  Hendrik Johannes
  
  WIJK, Johannes van der
  
  oprichter van De Klok, is geboren te Sloten (Fr.) op 11 maart 1848 en overleden te Amsterdam op 4 januari 1913. Hij was de zoon van Hendrik Klazes van der Wijk, scheepstimmermansknecht en later timmerman, en Janke Piers de Vries. Op 29 januari 1874 trad hij in het huwelijk met Sjoukje Haitzes de Vries, met wie hij vijf dochters en twee zoons kreeg.
  
  Geboren in een orthodox arbeidersgezin bleek dat Van der Wijk kon leren. Hij werd hulponderwijzer te St. Maartensbrug (gemeente Zijpe), behaalde de hoofdakte en kwam in 1874 op een jaarlijks traktement van f750,- als hoofd aan de Openbare Lagere school te Oldelamer, een oud veendorp westelijk van Wolvega met een paar rijke boeren en vele arbeiders.Hij was een uitstekend leermeester voor de kinderen, in wie hij wat zag. Hij toonde in het onderwijs een sterke vrijheidsliefde en bewonderde M. Montessori. Het enige geschrift, dat hij in druk gaf, heette De Vrije School (Amsterdam 1902). In het dorp was hij een gezaghebbende figuur en de raadsman voor velen. Hij werd steeds meer vrijdenker, maarwas intussen voorzanger bij de orthodoxe predikant. Dit liep op een botsing en ontslag als zodanig uit (1895). Tot in hoogste instantie bijde synode trachtte Van der Wijk zijn recht te vinden, maar het recht van benoeming en ontslag berustte bij de kerkeraad. Hij werd steeds anti-kerkser en hielp in 1896 de socialistische kerkvoogden van St.Anna Parochie, die afgezet werden. Met zijn vriend, de 'rode baron' C.W.A. Van Haersolte (1845-1925) steunde hij de veroordeelde kerkvoogden financieel. Van der Wijk begon zoals de meeste onderwijzers van de staatsschool als liberaal maar kreeg contact met socialisten als J.A. Nieuwenhuis, O. Stellingwerf, H. Krijthe, A.H. Gerhard, G.L. van der Zwaag enF. Domela Nieuwenhuis. In 1886 was hij echter nog geen sociaal-democraat. De nerveuze man nam in het jaar dat Domela Nieuwenhuis in Schoterland werd gekozen (1888) het initiatief tot de oprichting van het bladDe Klok, dat een succes werd maar waarin hij weinig schreef. Bij de verkiezing van de radikaal M.W.F. Treub in Schoterland (1891) en bij die van de anti-revolutionair R.K. Okma in Weststellingwerf (reeds in 1888) wist hij handig te manoeuvreren. Van der Wijk, die eerst stemrechtman en daarna socialist was, keerde zich met zijn vrienden van de Friesche Volkspartij tegen de leiding van de Sociaal-Democratische Bond inAmsterdam, maar als Zuidoosthoeker verzette hij zich ook tegen de leiding in Leeuwarden. Hij werd steeds meer anarchist en trok zich ten slotte teleurgesteld terug. Vermoedelijk heeft Van der Wijk na 1891, hetjaar van grote spanningen toen het allemaal zo anders verliep dan gehoopt was, als zovelen de moed verloren. Toch dook zijn naam nog een enkele keer op. In 1894 was er in De Klok een discussie met Tj. Nawijn over de houding van de socialistische gemeenteraad van Opsterland inzake de onderwijzerstraktementen.
  
  Van der Wijk had een sterke behoefte aan contact, maar doordat hij gauw geraakt was, verloor hij ook makkelijk zijn vrienden. Contacten met Gerhard, Van der Zwaag en ook met de eenmaal vereerde meester Domela Nieuwenhuis, bij wie zijn dochter Janke dienstbode is geweest, hielden ten slotte geen stand. Lang was hij voorstander van landnationalisatieen door Domela Nieuwenhuis werd hij geheelonthouder. Terwijl sommigenmenen dat Van der Wijk na 1900 nog SDAP-er is geweest, beweert Van der Zwaag dat hij als liberaal eindigde (De Klok, 10 januari 1913). Doorziekte (maagkanker) was Van der Wijk genoodzaakt in september 1912 zijn ontslag te nemen. Alle leerlingen kregen zijn portret. Van de vroegere Volkspartij mensen was niemand bij dit afscheid aanwezig.
  
  --------------------------------------------------------------------------------
  
  LITERATUUR: De Klok, 8, 15 en 22.6.1895; Handelingen Synode Nederlandsch Hervormde Kerk, 1895, 62, 472, 474; Bymholt, Geschiedenis; Vliegen,Dageraad II; G.L. van der Zwaag, 'In memoriam Johannes van der Wijk' in: De Klok 10.1.1913; W. Numan, 'Geert L. van der Zwaag. Leven en streven' in: Nieuwsblad van Friesland, 17.12.1937-4.2.1938; J. Frieswijk,Socialisme in Friesland (Amsterdam 1977); J.J. Kalma in: Leeuwarder Courant, 31.3.1976; J.J. Kalma 'Johannes van der Wijk, oprichter van DeKlok' in: TvSG, februari 1977, 99-104.
  
  PORTRET: J. van der Wijk, particulier bezit
  
  --------------------------------------------------------------------------------
  
  Auteur: J.J. Kalma
  
  Oorspronkelijk gepubliceerd in: BWSA 2 (1987), p. 187-188

• Hij is overleden op 4 januari 1913 in Amsterdam, hij was toen 64 jaar oud.
• Een kind van Hendrik Klazes van der Wijk en Janke Piers de Vries
• Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 4 augustus 2010.

Gezin van Johannes van der Wijk

Notities over Johannes van der Wijk

DISPLAY Johannes van der Wijk
FORMAT %F %M %L (%L2)
SURN van der Wijk
POSITION -200,-300
GENOMAP van der Wijk
BOUNDARYRECT -242,-268,-157,-358
ISDEAD Y

Heeft u aanvullingen, correcties of vragen met betrekking tot Johannes van der Wijk?
De auteur van deze publicatie hoort het graag van u!

Tijdbalk Johannes van der Wijk

Klik op de namen voor meer informatie. Gebruikte symbolen:  grootouders    ouders    broers/zussen    kinderen