genealogieonline

Kwartierstaat van Jeanne Reuten » Herkomst van de naam Reuten

Waar komt de achternaam Reuten in deze kwartierstaat vandaan?

Waar komt de achternaam Reuten vandaan?

Op 11 augustus 1811 onder de Franse keizer Napoleon werd het verplicht om alle geboortes, huwelijken en sterfgevallen te laten registreren bij de burgerlijke stand. Achternamen werden verplicht gesteld. Daarvoor moest men naar het gemeentehuis alwaar een verklaring werd opgenomen in een register van naamsaanneming.

Tot 1826/1829 is termijn voor kiezen familienaam een paar keer verlengd (dispensatie) .

Mensen lopen nog steeds rond met de achternaam die hun voorouders na 1811 hebben bedacht. Dit maakt de kennis van de herkomst van een achternaam wel boeiend.

Veel mensen hadden al vóór 1811 een familienaam. Uitzonderingen hierop zijn Friezen/Joden die lang patroniemen (bijv. Janssen = zoon van Jan) handhaafden en Oost-Nederlanders, die lang werden vernoemd naar bewoonde boerderij/erve/hoeve.

Het gezinshoofd Jannes Kobes (de zoon van Kobus) uit Vriezenveen heeft op 12-05-1812 gekozen voor de naam Reuten. Daarmee kregen ook zijn drie dochters de achternaam Reuten: Jenne 20 jaar oud, Clasina 17 jaar en Gerritdina 14 jaar [1, register van naamsaanneming Vriezenveen akte 78].

Waar komt de naam Reuten vandaan? Waarom kiest een vader met uitsluitend dochters voor deze naam, die naar verwachting geen lang leven zou hebben?

Andere families kozen juist voor de naam Kobes: Albert Kobes en Harmen Kobes kozen voor handhaven van deze naam, Egbert Jansen en Willem Jansen namen de naam Kobes aan.

Erik Berkhof uit Amsterdam, wiens familie een belangrijke rol heeft gespeeld in het oude Vriezenveen, heeft het volgende voor mij uitgezocht:

De naam Reuten komt van de vrouw van Jannes Kobes, op wiens erf hij ingehuwd was. Wellicht is het ook een bijnaam geweest in die tijd. Soms liepen deze zaken ook door elkaar. Op zich is het niet zo bijzonder dat een naam uit de vrouwelijke voorouderlijn komt.

Een naam kon ook zomaar één of twee generaties kon overslaan, althans ze zijn dan niet zichtbaar in de archieven, maar dat hoeft nog niet in te houden dat de naam niet gebruikt werd. Ik denk dat zoiets hier ook het geval is. Verder denk ik dat de Reutenfamilie mogelijk van oorsprong wellicht katholiek was, vandaar dat er ook minder informatie over is.

Doorbraak was de vondst dat Jan Jansen of Jan Auken in het belastingregister van de 1000e penning uit 1751 vermeld staat als Jan Jansen Rueten (vroeger wilden ze de eu ook nog wel eens omwisselen). Jan werd in de andere belastingregisters consequent aangeduid met Jansen of Auken, nooit met de naam Reuten. Dit belastingregister is dus een bijzondere uitzondering

De naam Reuten is dus best een heel oude Vriezenveense naam. Afkomstig van het Westeinde. Jannes Kobus was afkomstig van het Oosteinde.

In het jaar 1726 werd het overlijden van ene Berend Reuten vermeld. Maar ook in de eeuw daarvoor  zien wij de naam al opduiken.

Maar wat betekent nu het woord Reuten?

De Nederlandse Familienamenbank vermeld: Reuten, Rutten, Rütten, Ruijten, Ruyten, Rütten is een patroniem, knuffelvorm van de Germaanse voornaam Rutger of Rutgerus. Maar bij de voorouders en familie komt de naam Rutger niet voor.

Maar het kan ook een adresnaam zijn van een akkerbouwer, die op een vrijgemaakt stuk land woont of een boerderij genaamd Reuten of een overeenkomstig genoemd terrein.

Een boerderij of terrein genaamd Reuten is verder niet gevonden in Vriezenveen of de naaste omgeving. Wel is er in een akte van 18 okt. 1785 sprake van een Jan Reutenland. Reutenland kan hier een alias voor een achternaam zijn.

Of is reuten een beroep als landontginner op basis van de betekenis van het Duitse werkwoord reuten (of roden), wat in het Nederlands rooien (het uit de grond halen) betekent.

Een Duits boek over "Flurnamen" vermeldt: „reuten ist ein altes Wort für ausreißen und roden; es weist auf ein früheres Waldstück hin, das gerodet (gereutet) wurde“.

Het duidt dus op een eerder stuk bos dat is gerooid, geschikt gemaakt voor landbouw en/of woningbouw, waarbij ook de boomstronken weggehaald zijn. Maar het kan ook betekenen een water van planten reinigen [zie J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden].

Iets heel anders: volgens mondelinge overlevering in de familie zou er een verband zijn met eenden.

In de nabijheid van Vriezenveen waren vroeger twee eendenkooien gelegen.

Deze twee kooykersplaatsen waren het eigendom van Huize Almelo.

De pachters (kooikers) moesten als pachtverplichting 50 gulden en 50 entvogels (eenden) of krikken (wintertalingen) per jaar betalen aan Huize Almelo.

De eendenkooien van Vriezenveen functioneerden dus als de hofleveranciers van gevogelte voor de diners op Huize Almelo.

Een eendenkooi is van oorsprong een plek waar in het wild levende eenden werden gevangen voor consumptie. Een eendenkooi bestaat uit een flinke vijver waar enkele smalle sloten op uitkomen, de zogenaamde vangpijpen. Eenden die uit een kouder wordend gebied getrokken zijn om in een warmer gebied te overwinteren, zoeken vaak een plek waar ze kunnen uitrusten van de reis. Om deze overvliegende eenden te lokken houdt de beheerder op de kooiplas een aantal gekortwiekte lokeenden, de 'staleenden', die hij dagelijks voert. De staleenden zijn gewend aan de kooiker met zijn kooikerhond.

De werking eendenkooi wordt uitgelegd in een fragment uit het Polygoonjournaal van 1974.

Dat is te zien op: https://nl.wikipedia.org/wiki/Eendenkooi.

Misschien deed de familie werkzaamheden als (hulp)kooiker of werden er andere klussen voor Huize Almelo uitgevoerd, bijvoorbeeld het verwijderen (het reuten) van rietstengels.

Tenslotte vond ik nog in de woordenlijst van het Practisch handboek der bijenteelt. Joh. A. Joustra. Uitgever: F.J.S. van der Peijl, Goes 1941 (derde druk):

reuten zijn wasraten.

Bijenraten of honingraten zijn gemaakt van bijenwas. De bijenwas (reute) werd bij de imkers opgekocht, gesmolten en gebruikt voor kaarsen of aan fabrikanten van poetsmiddelen verkocht [zie Ken uw dorp, pag. 186].

Dochter Jenneken kreeg op 8 juni 1813 van een niet genoemde vader een zoon Albertus Reuten. Deze zorgde met zijn zonen Seno en Abraham voor verder nageslacht met de naam Reuten. Zie de kwartierstaat.

W.F.H. (Frits) Naudin ten Cate

Met dank aan Erik Berkhof en Martin Jongkoen (Stamboomforum).

Literatuur:

“Ken uw dorp en heb het lief”.  Vriezenveen

Door: Herman Jansen (Miet’en Herman)

Uitgave: Vereniging Oud Vriezenveen, Drukkerij Boswinkel 1999

ISBN 90 9012 824 7

 

Terug naar de startpagina van deze publicatie